Dấu tích chùa đá Champa trong ngôi chùa hơn 300 tuổi ở Quảng Trị

Tọa lạc bên quốc lộ 1 thuộc xã Gio Linh (Quảng Trị), chùa Bình Trung có lịch sử hàng trăm năm tuổi và gắn liền với danh nhân Trần Đình Ân. Ngôi chùa được xây dựng cách đây hơn 300 năm trên nền của một ngôi chùa đá từ thời Champa.

Theo đại đức Thích Nguyên Chính, trụ trì chùa Bình Trung, ngôi chùa này được xây dựng trên nền của một ngôi chùa đá cổ thuộc nền văn hóa Champa và có tên là Bão Đông.

Chùa Bình Trung ngày nay được xây dựng trên nền của một ngôi chùa được làm bằng đá có từ thời Champa

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Một khối đá được dựng trong khuôn viên chùa Bình Trung được cho là vết tích của chùa Bão Đông

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Một khối đá khác được chạm khắc hoa văn tinh xảo

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Những khối đá lớn khác còn sót lại của chùa Bão Đông trong khuôn viên chùa Bình Trung

ẢNH: BÁ CƯỜNG

"Có thể nói chùa Bão Đông chính là tiền thân của chùa Bình Trung ngày nay, xây dựng trên nền móng của chùa Bão Đông. Không ai xác định rõ được chùa Bão Đông được xây dựng khi nào, có thông tin từ thế kỷ thứ 2 hoặc thế kỷ thứ 5 nhưng chắc rằng chùa Bão Đông có trước sự kiện Huyền Trân công chúa được gả cho cho vua Chăm Chế Mân", đại đức Thích Nguyên Chính nói.

Huyền Trân công chúa được gả cho vua Chế Mân vào năm 1306.

Đến nay, các phiến đá lớn được cho là để sử dụng làm tường, cột trụ của chùa Bão Đông vẫn còn sót lại trong khuôn viên chùa Bình Trung. Có những phiến đá khắc hoa văn và ngôn ngữ của người Chăm, một tư liệu, vết tích rất giá trị cho công tác khảo cổ.

Hai cột đá lớn được đại đức Thích Nguyên Chính cho biết có thể là cột trụ của chùa Bão Đông

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Những dòng chữ Chăm khắc trên đá

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Bậc cấp nằm bên dưới 2 trụ đá có khắc chữ Chăm, các bậc cấp này đều có khắc hoa văn

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Có giai thoại cho rằng dân làng từng lấy những khối đá này về xây chuồng chăn nuôi gia súc, nhưng không được lâu thì đàn gia súc bị bệnh và chết

ẢNH:BÁ CƯỜNG

Theo sử sách, năm 1703, danh nhân Trần Đình Ân (một người sinh ra tại làng Hà Trung, làm quan dưới thời chúa Nguyễn) trở về quê và cho sửa sang, xây dựng một ngôi chùa mới trên nền của chùa Bão Đông và sau đó đổi tên thành chùa Bình Trung. 

"Trong những năm tháng chiến tranh, chùa Bình Trung bị tàn phá. Sau năm 1975, dân làng lập ra một niệm phật đường có tên Hà Trung. Đến năm 1996, thiền sư Thích Nhất Hạnh phát tâm cho xây dựng lại chùa Bình Trung mới và tồn tại đến ngày nay. Ngôi làng này cũng chính là quê ngoại của thiền sư Thích Nhất Hạnh", đại đức Thích Nguyên Chính nói.

"Tứ công thần bia" có từ thời điểm danh nhân Trần Đình Ân về quê và cho sửa sang, xây dựng lại chùa Bình Trung trên nền chùa Bão Đông

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Tấm bia khắc nội dung bài thơ và tựa do chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng cho danh nhân Trần Đình Ân

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Một tấm bia tóm tắt nội dung dịch ra tiếng Việt do con cháu họ Trần Đình phụng lập được đặt trước "Tứ công thần bia"

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Năm 2016, đại đức Thích Nguyên Chính khi cho xây dựng thêm các hạng mục trong chùa đã khai quật, phát hiện thêm nhiều vết tích chùa Bão Đông cũ. 

Ngoài ra, khuôn viên chùa hiện còn có một tấm bia được danh nhân Trần Đình Ân cho xây dựng có nội dung bài thơ và tựa do chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng cho ông trước khi từ chức về quê. Tấm bia có tên gọi "Tứ công thần bia", hàm ý ông là vị công thần qua 4 đời chúa Nguyễn.

Lăng mộ cụ Trần Đình Ân gần đây được ngành chức năng và con cháu họ Trần Đình tu sửa

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Tấm bia ghi rõ những công lao của danh nhân Trần Đình Ân

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Lăng mộ danh nhân Trần Đình Ân nằm trong làng Hà Trung cách chùa Bình Trung khoảng 2 km

ẢNH: BÁ CƯỜNG

Sau khi mất, danh nhân Trần Đình Ân được an nghỉ tại quê nhà, lăng mộ của ông cách chùa Bình Trung khoảng 2 km. Năm 1991, di tích chùa Bão Đông và lăng mộ Trần Đình Ân được xếp hạng di tích cấp quốc gia. 

Lăng mộ của Trần Đình Ân còn được gọi là "Lăng Lâu" bởi kiến trúc được xây dựng với 2 tầng với tổng thể gồm có cổng lăng, thành ngoài, bình phong, vòng uynh, bái lăng và cuối cùng là nhà mồ.