Đập vợt trong tennis: Nghệ thuật, cơn giận và hiểm họa

Đập vợt giống một "đặc sản" của quần vợt mà ở đó, người hâm mộ thấy rõ nhất một phần tính cách con người của những ngôi sao.

Giữa khung cảnh thơ mộng của Monte Carlo Country Club, Daniil Medvedev lại nổi cơn thịnh nộ. Sau cú trái lỗi tưởng như rất bình thường, khép lại chuỗi tám game ác mộng trước Matteo Berrettini, tay vợt Nga phá nát cây vợt theo gần như mọi cách có thể. Anh quăng vợt vào tấm bảng quảng cáo màu xanh ở cuối sân, rồi đập tiếp xuống mặt sân đất nện đỏ au khiến cây vợt trượt đi.

Bản thân Medvedev phải lẽo đẽo bước tới nhặt lại vợt với dáng vẻ não nề, chẳng khác nào một đứa trẻ vừa đánh rơi que kem. Trước khi cây vợt méo mó đủ để bỏ vừa vào thùng rác, Medvedev đã đập nó tổng cộng bảy lần. Và khi trận đấu ở vòng một Monte Carlo Masters khép lại, anh nhận thất bại 0-6, 0-6 đầu tiên trong sự nghiệp.

Những video tổng hợp cảnh đập vợt nhan nhản trên mạng. Đó là một trong những hình ảnh bản năng, dữ dội nhưng cũng dễ đồng cảm nhất trên sân quần, dù với nhiều người, đấy đơn thuần chỉ là biểu hiện của sự cáu kỉnh, thiếu tinh thần thể thao.

Nếu xây dựng một bộ thang điểm cho hành vi đập vợt, có lẽ các tiêu chí được xét đến là phong cách, độ kiểm soát, mức độ phá hủy và sự hung hăng. Vậy, vì sao các tay vợt lại đập vợt, và họ thực hiện điều ấy như thế nào?

Đó là cả một nghệ thuật lẫn khoa học. Thứ "đặc sản" của tennis, vừa làm người chơi bị cảnh cáo, thậm chí phạt tiền sau trận, nhưng cũng vừa mang lại cảm giác "phấn khích" cho khán giả và quan trọng nhất, giúp tay vợt giải tỏa tinh thần, áp lực.

Lịch sử đập vợt gắn liền xuyên suốt với lịch sử tennis. Cách đây gần 70 năm, một bài báo của Pittsburgh Post Gazette từng gọi tay vợt Australia Mervyn Rose là "kẻ phá vợt", sau khi ông đập hỏng vài cây tại giải vô địch quốc gia Australia năm 1958 - một thập kỷ trước khi kỷ nguyên Mở ra đời. Trong cơn điên vì thất vọng ấy, mỗi tay vợt lại có những "phương pháp" riêng để xả giận.

Khi Andrey Rublev nổi nóng ở trận thua Francisco Comesana tại vòng một Wimbledon 2024, đập vợt là ý nghĩ thứ hai xuất hiện trong đầu anh. Dòng suy nghĩ đầu tiên chạy trong đầu Rublev là phải bảo vệ mặt cỏ All England Club.

"Tôi đã đã đập vợt nếu đây là sân cứng hoặc đất nện", Rublev nói trong buổi họp báo sau thất bại 4-6, 7-5, 2-6, 6-7. "Nhưng ở đây chúng tôi không được phép làm hỏng mặt cỏ dưới bất kỳ hình thức nào".

Rublev giải tỏa ức chế bằng cách nào khi không thể đập cây vợt xuống mặt sân, cũng chẳng được đập vợt vào bất kỳ vật liệu, kết cấu và hàng rào? Tay vợt Nga quyết định giáng thẳng cây vợt vào chân anh.

Nếu xét trong các kiểu đập vợt, cách của Rublev gần như chẳng làm hỏng được thiết bị bao nhiêu. Đầu gối và đùi anh bầm tím, chân còn rớm máu, nhưng da thịt con người không thể bẻ gãy một thanh carbon được làm từ sợi tổng hợp đặc biệt. Có thể hành động đó mang lại chút giải tỏa cảm xúc, nhưng màn tự hành xác - một hình ảnh buồn trong phong cách thi đấu của Rublev năm 2024 - khiến người ta đau lòng hơn là thấy phấn khích.

Rublev không phải người đầu tiên biến chính cơ thể mình thành "bia đỡ đạn". Mikhail Youzhny, tay vợt Nga từng góp mặt tại tứ kết cả bốn Grand Slam, ghi tên mình vào lịch sử năm 2008 khi tự đập cây vợt vào trán sau cú trả giao bóng hỏng khá đơn giản, trong lúc bị Nicolas Almagro dẫn 5-4 ở Miami. Khi ấy, dường như thứ gì đó bên trong Youzhny đã vỡ ra. May mắn là không phải hộp sọ, cũng không phải cây vợt. Youzhny thậm chí còn thắng ngược trận đấu đó, tất nhiên là sau khi lau sạch máu trên mặt.

Youzhny chảy máu sau khi đập vợt vào đầu ở trận gặp Almagro tại Miami Masters 2008. Ảnh: Nzherald

Kiểu phá hủy này là trường hợp ngoại lệ, không chỉ vì gây tổn thương thân thể, mà đây cũng chẳng phải cách đập vợt hiệu quả. Cảnh tượng ấy gây bất an, đồng thời có thể gây hậu quả nghiêm trọng khi người chơi làm đau chính mình. Không thiếu hình ảnh tự làm thương bản thân bằng những cú đá vào tường hay đấm vào vật cứng trong cơn ức chế, rồi tự làm gãy tay, gãy chân.

Điều này Arthur Rinderknech từng nếm trải ngay tại Grand Slam sân nhà năm 2024 ở Roland Garros. Khi đang dẫn Tomas Martin Etcheverry sau ba set, nhưng sớm mất game giao bóng ở set bốn, Rinderknech đã đá vào bảng quảng cáo. Cái giá phải trả là chấn thương ngón chân và bỏ cuộc giữa chừng.

Kiểu đập vợt kinh điển là khi tay vợt dựa vào một phần không thể tách rời khác của tennis: mặt sân. Đây là thứ từng được Roger Federer, Novak Djokovic, Serena Williams, Victoria Azarenka, Marcos Baghdatis, Benoit Paire, John McEnroe, Nick Kyrgios, Marat Safin hay Goran Ivanisevic sử dụng.

Đập một khung vợt graphite xuống mặt sân cứng xanh của Mỹ Mở rộng hay Australia Mở rộng, hoặc nền đất nện đỏ gạch ở Roland Garros, là cách làm ngược hẳn với kiểu tự hành xác của Rublev. Cách này phá vợt hiệu quả hơn nhiều, gây hư hại đáng kể mà vẫn có phần kiểm soát, bởi người chơi không buông hẳn cây vợt ra khỏi tay. Tay vợt vẫn bị cảnh cáo hoặc nhận án phạt vì lỗi hành vi, nhưng ít nhất hạn chế được hậu quả ngoài ý muốn.

Djokovic đập vợt trong trận gặp Zverev ở tứ kết Australia Mở rộng, hồi tháng 1/2021 tại Melbourne, Australia. Ảnh: Reuters

Tại Indian Wells hồi tháng Ba, nơi vẫn được gọi là "thiên đường tennis", mặt sân cứng đã biến thành nghĩa địa của nhiều khung vợt méo mó và dây vợt xoắn vẹo. Đầu tiên là Alexander Bublik, người đập cây vợt vào mặt sân xanh gần vạch cuối sân. Sau đó là Mirra Andreeva, quăng vợt sang một bên trong trận gặp Katerina Siniakova rồi tiếp tục đập nó khi đang ngồi nghỉ giữa hai set. Cuối cùng là Taylor Fritz, người chọn mức độ khó cao hơn khi bẻ gãy cây vợt trên chính đùi mình trong trận gặp Alex Michelsen.

Trong nhóm những tay vợt hàng đầu hai thập kỷ qua, Rafael Nadal và Venus Williams nổi bật bởi thái độ gần như tuyệt đối không phá vợt. Nadal thậm chí còn phản ứng gay gắt khi Gaston Gaudio từng nói tay vợt Tây Ban Nha bẻ hỏng bảy cây vợt sau một trận thua năm 2005, và cáo buộc đối thủ nói dối.

Venus nhìn chuyện này theo hướng khác. Với cô, đập vợt chẳng khác nào phát tín hiệu cho đối thủ rằng họ đã kiểm soát bạn trong lòng bàn tay. Trong cuộc trò chuyện với HLV Eric Hechtman năm 2022, Williams nói thích nhìn thấy ai đó đập vợt, nhất là khi họ làm điều đó trước mặt cô.

"Tôi kiểu ‘Ừ, cứ tiếp tục đi, cứ rối tung lên đi, cứ tự sụp đổ đi’", Venus nói. "Tất cả những điều đó là do tôi tạo ra, như thể tôi là người giật dây múa rối".

Chắc hẳn Venus sẽ rất thích đối đầu Safin hay Ivanisevic. Sau cùng, Ivanisevic từng đập hỏng quá nhiều vợt trong một trận đấu năm 2000, đến mức không còn cây nào để dùng và phải bỏ cuộc. Safin thì gần như trở thành biểu tượng của chuyện này, đến mức năm 2020 từng tuyên bố anh đã phá 1.055 cây vợt trong sự nghiệp.

Carlos Alcaraz từng là một trong những tay vợt hiếm hoi đứng ngoài "hội phá vợt", cho đến khi gặp Gael Monfils ở Cincinnati năm 2024. Bực bội vì bỏ lỡ cơ hội bẻ game giao bóng, tay vợt Tây Ban Nha tung ra một màn đập vợt đáng để đưa vào sách giáo khoa: khuỵu gối, bật người lên để tạo thêm đòn bẩy, vẫn giữ thăng bằng trong lúc biến công cụ - từng giúp anh vô địch bốn Grand Slam - thành đống rác vụn. Bây giờ Alcaraz đã giành bảy Grand Slam, còn những cây vợt của anh từ sau đó vẫn bình an vô sự.

Alcaraz đập vợt trong trận gặp Monfils, ở Cincinnati Mở rộng 2024, tại Ohio, Mỹ. Ảnh: Reuters

Wimbledon nổi tiếng nghiêm khắc trong việc hạn chế tay vợt đập vợt. Ngưỡng để bị phạt do vi phạm quy tắc trên mặt cỏ thấp hơn đáng kể, điều Mirra Andreeva từng phải trả giá ở Wimbledon 2023, khi một cú đập rất nhẹ khiến cô bị phạt điểm ở thời điểm cuối trận gặp Madison Keys.

Độ nảy của mặt cỏ làm hành động đập vợt trở thành mối họa lớn hơn, và sự nguy hiểm gia tăng nếu ai đó ném vợt xuống sân. Đây vốn đã là hành động rủi ro trên mọi mặt sân. Khi tay vợt buông hẳn vợt khỏi tay và quăng xuống, khung vợt có thể bật ngược lên và bay tới bất kỳ đâu.

Kyrgios từng bắn một cây vợt vào khu khán đài ở Wimbledon 2017 và lập tức bị phạt. Irina-Camelia Begu cũng khiến một CĐV bật khóc ở Roland Garros khi cây vợt cô ném xuống đất, dội lên rồi lao vào khán đài. Về lý thuyết, các tay vợt có thể chịu mức phạt nặng nhất của hành vi phá vợt như bị truất quyền thi đấu nếu gây nguy hiểm cho khán giả hoặc những người khác trên sân. Nhưng kỳ lạ ở chỗ, những người làm hại chính mình, mà Rublev là ví dụ điển hình, hiếm khi bị cảnh cáo.

Án phạt cho hành vi đập vợt thường phụ thuộc vào hậu quả xảy ra. Kyrgios từng bị phạt 20.000 USD tại Indian Wells năm 2022 vì suýt ném vợt trúng một em bé nhặt bóng. Nhiều người cho rằng tay vợt Australia nên bị truất quyền thi đấu. Câu chuyện tương tự xảy ra với hành vi phá trái bóng, bằng cách đánh mạnh bóng vào tường, đám đông hay chỉ vu vơ.

Dù sao, khi cảm xúc ngột ngạt, tay vợt vẫn sẽ tìm ra cách để phá huỷ thứ gì đó. Khi không thể đập vợt xuống cỏ, họ tìm bất kỳ bề mặt cứng nào có thể dùng để giải toả cơn giận. Ở chung kết Wimbledon năm ngoái gặp Alcaraz, Djokovic bỏ qua kiểu đập xuống sân quen thuộc, thay bằng cách quấn cây vợt quanh cột lưới rồi ném sang một bên. Stan Wawrinka cố gắng bẻ vợt trên đầu gối tại Queen’s Club, còn Mikael Ymer thậm chí đập mạnh vợt vào ghế trọng tài ở Lyon đến mức làm thủng luôn chiếc ghế.

Một số người khác sẽ phá vợt ở chỗ kín đáo hơn, hoặc ít nhất họ nghĩ vậy. Aryna Sabalenka từng bị quay lại cảnh đập vợt sau trận thua Coco Gauff ở Mỹ Mở rộng 2023, trong đoạn video gây tranh cãi khi bị phát tán. Gauff cũng rơi vào tình cảnh tương tự tại Australia Mở rộng năm nay.

Nhìn những tay vợt đỉnh cao rơi vào trạng thái dằn vặt như thế luôn khiến người xem thấy bất an. Trong một số trường hợp, những cơn giận dữ ấy còn bộc lộ phần tính cách thật nhất của họ. Nhưng đập vợt cũng là một trong những khía cạnh dễ đồng cảm nhất của tennis, môn thể thao mà đỉnh cao của nó gần như nằm ngoài tầm với của số đông.

Vy Anh