Đạo diễn Đinh Tuấn Vũ: Tôi luôn bị cuốn hút bởi những con người cô đơn

Sau khoảng thời gian 7 năm mới trở lại với thị trường điện ảnh, anh thấy mình thay đổi trong tư duy làm nghề ra sao?

Trong 7 năm đấy, tôi cũng có quay một bộ phim là Viên đạn cuối cùng năm 2020, kể về xạ thủ Hoàng Xuân Vinh. Đầu năm 2026 tôi sang Hàn Quốc quay nốt những cảnh cuối cùng. Năm 2023 và 2024 tôi cũng làm hai sê-ri phim Nhà mình lạ lắm và Đội điều tra số 7 (phần 2). Tôi tự quăng mình vào các sân chơi khác nhau để trải nghiệm và trở lại với Ốc mượn hồn đã khác về tư duy, cách kể so với thời làm Truyền thuyết về Quán Tiên. Dù Ốc mượn hồn cũng rất khó kể bởi nhịp điệu câu chuyện, tiết tấu nhiều lớp lang, có những cú lật bất ngờ đầy thử thách nhưng vui là nhiều người xem xong vẫn thấy sự thong dong, điềm tĩnh và nhận diện đúng đó là phim của Đinh Tuấn Vũ.

Sau khi "quăng mình ở các sân chơi" như anh chia sẻ và với các đề tài về thân phận con người, chiến tranh đến kinh dị - giật gân, nếu phải nhìn lại hành trình ấy, anh cảm thấy mình cần định vị bản thân ở thế mạnh nào?

Sau hành trình như vậy, tôi nghĩ mình hợp với câu chuyện thuộc về những điều xưa cũ như phim lịch sử chẳng hạn. Trong thời gian tới, tôi sẽ cố gắng trở lại với dòng phim này. Hơn nữa, các bạn trẻ Việt đang rất quan tâm đến lịch sử. Những câu chuyện lịch sử Việt rất hấp dẫn nhưng chưa được các nhà làm phim khai thác nhiều.

Xuất thân trong gia đình làm nghệ thuật, vậy trong hành trình làm phim của anh, ai là người ảnh hưởng đến anh nhất?

Tôi chia sẻ rất nhiều với bố, hầu như tất cả các vấn đề từ văn học đến cả những chuyện trong cuộc sống. Còn mẹ, tôi học ở sự điềm tĩnh, thong dong trong cách kể, chắc là nằm trong gien rồi. Và một người nữa là vợ tôi. Cô ấy rất đam mê phim dù không làm phim; trạc tuổi tôi, cách cảm nhận về phim của cô ấy rất gần với khán giả. Cô ấy có những góc nhìn mà bản thân tôi không thấy. Thậm chí trong Ốc mượn hồn có rất nhiều câu thoại vợ ngồi sửa cùng tôi.

Mẹ anh là người có nền tảng chuyên môn sâu về điện ảnh, có bao giờ áp lực về cái bóng của mẹ khiến anh muốn chứng minh bằng con đường riêng?

Khi ở trong một gia đình có truyền thống làm về điện ảnh, đương nhiên sẽ áp lực dù đó cũng là thuận lợi rất lớn, may mắn hơn rất nhiều người. Và áp lực đó khiến tôi phải tạo ra con đường riêng. Đó cũng là thử thách để tôi thay đổi mỗi ngày, cố gắng mỗi ngày.

Tại sao anh lại chọn chất liệu từ cuộc sống hôn nhân trong Ốc mượn hồn?

Tôi cũng đã trải nghiệm cuộc sống hôn nhân và hiểu được rằng để giữ hôn nhân hạnh phúc là rất khó. Trong đó việc vợ chồng cùng nhau cân bằng thời gian vừa đi làm, vừa dành cho con cái, gia đình là điều không dễ ở cuộc sống hiện đại. Như bản thân tôi rất muốn có nhiều thời gian hơn cho gia đình nhưng nghề đạo diễn không như những nghề khác, bị chi phối rất nhiều về cảm xúc, cần tập trung hơn nên đôi khi đi chơi cũng nghĩ về nhân vật, về câu chuyện, bỏ lơ cả vợ con. Hơn nữa, hồi dịch Covid-19, tôi có viết vài truyện ngắn, trong đó có Ốc mượn hồn mà tôi lấy cảm hứng từ câu chuyện gia đình của một người anh khá thân, cũng làm trong ngành. Anh ấy có gia đình hạnh phúc nhưng lại vướng vào mối tình với cô gái khác rồi hôn nhân đứng trước bờ vực đổ vỡ. Cuối cùng chị vợ chọn cách rất bao dung, tha thứ và đồng hành cùng anh ấy trong hôn nhân, công việc và gia đình họ hiện tại rất êm ấm, có thêm em bé. Đó là những điều tôi quan sát và muốn làm phim về cuộc sống gia đình. Tôi là fan của phim Thế giới hôn nhân của Hàn Quốc đấy (cười).

Xem Ốc mượn hồn, anh có vẻ muốn nói nhiều đến sự cô đơn của con người, khoảng cách giữa người với người trong những va chạm rất nhỏ của đời sống. Vài phim trước đây của anh cũng giàu nội tâm và quan tâm đến số phận con người hơn. Vì sao anh luôn bị hút về những lát cắt ấy?

Ngay từ lúc mê đọc sách, tôi rất thích các tác phẩm của nhà văn Haruki Murakami.Tôi đọc hầu như tất cả tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn của ông và bị cuốn hút bởi những con người cô đơn trong những câu chuyện của ông ấy. Sự cô đơn không nói thành lời mà thể hiện bằng những hình ảnh ẩn dụ, ví dụ như nhân vật ngồi dưới giếng sâu, hoặc anh ta không có bạn thực sự mà chỉ có con mèo làm bạn đồng hành. Và một đạo diễn như tôi đôi khi luôn có cảm giác khó ai hiểu mình hoàn toàn.

Có cảm giác anh khá kín tiếng, không ồn ào, ít xuất hiện giữa đời sống giải trí nhiều biến động?

Đấy là cá tính của tôi. Bản thân tôi đến một sự kiện phim, mục đích của tôi là chúc mừng đồng nghiệp và sau đó xem phim nên tránh hoàn toàn thảm đỏ.

Trong một thời đại mà nhiều người làm phim phải hiện diện mạnh trên mạng xã hội, xây dựng hình ảnh cá nhân, anh có nghĩ mình cần làm "thương hiệu"?

Trên mạng xã hội tôi hoạt động bình thường, chủ yếu tập trung vào sản phẩm. Để thay đổi một người đang hơi kín tiếng, hướng nội như tôi thể hiện bản thân nhiều hơn trên mạng xã hội, PR thương hiệu cá nhân thì khó lắm. Bởi cái tôi muốn vẫn là tập trung vào sản phẩm và để sản phẩm tự nói lên tiếng nói của nó. Cái duy nhất tôi muốn thay đổi sau Ốc mượn hồn là làm ra những sản phẩm tốt hơn mà ở đấy khán giả mọi lứa tuổi, kể cả những người chưa có trải nghiệm tương tự tình huống phim trong đời thật, vẫn cảm nhận được những thông điệp của riêng họ.

Phim Cuộc đời của Yến từng mang về cho anh giải Đạo diễn xuất sắc tại Cánh diều 2015 và nhiều giải thưởng lớn ở Liên hoan phim VN. Thành công đến khá sớm có khiến anh áp lực trong việc vượt qua chính mình?

Không áp lực gì cả vì tôi cũng hiểu tại sao bộ phim ấy thành công. Vì nó ra đời trong thời điểm người xem cảm thấy lạ về câu chuyện, lạ về bối cảnh lịch sử của câu chuyện ấy. Phim thắng giải thưởng quốc tế tại LHP ở Philippines với giám khảo toàn những người uy tín vì tôi đã mang được văn hóa, con người VN ra thế giới. Tôi may mắn thực hiện được bộ phim có câu chuyện hợp với cái chất bên trong mình. Đó là điểm neo để tôi biết mình nên tìm kiếm những câu chuyện phù hợp. Đến thời điểm nào đó tôi phải định hình lại với những thể loại mà mình cảm thấy hợp.

Anh từng làm phó đạo diễn cho nhiều dự án trước khi trở thành đạo diễn. Quãng thời gian ấy đã giúp anh có những trải nghiệm gì để đi tiếp với con đường làm phim?

Tôi từng làm phó đạo diễn phim Những người viết huyền thoại, Đinh Tiên Hoàng đế, thư ký cho phim nhựa Hoa đào… Tất cả những công việc đấy giúp tôi va chạm, học hỏi từ những người đi trước. Và các phim ấy đều quay vào mùa hè với những bối cảnh ở Ninh Bình, Hà Tĩnh khá khắc nghiệt, bắt buộc mình phải nâng cao thể chất, rèn tinh thần bền bỉ. Trong Những người viết huyền thoại, tôi còn đóng một vai. Nhân vật của tôi phải chạy giữa những quả nổ, thậm chí nằm sai vị trí cách quả nổ 50 phân, may là người ta gài quả nổ cũng đảm bảo tính an toàn nên khi nổ không bị tác động gì mạnh quá. Trải nghiệm thực tế đó giúp tôi nắm rất sâu, giải quyết những vấn đề phát sinh có sự điềm tĩnh trong vai trò đạo diễn phim.

Có ý kiến cho rằng khán giả bây giờ rất khắt khe, muốn mới lạ, thích giải trí lại đòi hỏi chiều sâu. Anh nhìn nhận thị trường và khán giả hiện nay ra sao?

Hiện tại khán giả thích xem nhiều thể loại hơn, dù phim kinh dị vẫn chiếm ưu thế. Họ vẫn thích những phim lịch sử - chiến tranh, thích những câu chuyện ám ảnh chứ không đơn giản chỉ là phim đề tài gia đình vui vẻ hay hài giải trí.

Các nhà làm phim cũng đang chịu sức ép rất lớn về doanh thu khi thị trường liên tục xuất hiện những bộ phim đạt thành tích phòng vé ấn tượng. Bên cạnh đó, mạng xã hội đang tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt hơn rất nhiều so với trước đây.

Mỗi bộ phim khi ra rạp đều phải đối diện với vô số ý kiến trái chiều, những cuộc tranh luận, so sánh và đánh giá diễn ra gần như theo thời gian thực. Điều đó khiến áp lực dành cho các nhà làm phim lớn hơn rất nhiều.

Tôi nghĩ sẽ khá ngây thơ nếu chỉ tin rằng làm ra một bộ phim hay là mọi việc còn lại sẽ tự diễn ra. Người làm phim ngày nay phải quan tâm đến rất nhiều yếu tố khác, từ cách tiếp cận khán giả đến việc tạo ra những cuộc đối thoại tích cực xung quanh tác phẩm. Tuy vậy, tôi vẫn mong điện ảnh Việt sẽ phát triển theo hướng cạnh tranh bằng chất lượng tác phẩm và sự sáng tạo. Đó mới là nền tảng bền vững nhất cho bất kỳ nền điện ảnh nào.

Vậy theo anh, đâu là điều khó nhất của nghề đạo diễn phim ở VN: giữ được cá tính hay tồn tại được với thị trường?

Hai yếu tố này phải kết nối với nhau. Bất cứ đạo diễn nào muốn tồn tại phải có cá tính riêng. Nếu phù hợp sẵn với thị trường thì không cần thay đổi, còn ngược lại đạo diễn phải điều chỉnh và học hỏi. Việc nuông chiều khán giả thì không ai làm được. Tôi lấy ví dụ như anh Trấn Thành đã có sự thay đổi liên tục, mỗi phim là sự khác biệt và duy trì. Nếu các đạo diễn khác cố gắng theo gu của Trấn Thành chắc chắn không thể được. Ai cũng có cách kể của riêng mình. Tư duy của khán giả hiện tại rất mở. Họ hoàn toàn tiếp nhận nhiều cách kể khác nhau.

Cảnh trong phim Ốc mượn hồn

Ảnh: NVCC

Doanh thu như hiện tại của Ốc mượn hồn có khiến anh cảm thấy hụt hẫng?

Cá nhân tôi và nhà sản xuất đương nhiên là kỳ vọng doanh thu tốt. Cảm giác của tôi là hụt hẫng vài ngày đầu, sau đó nhìn lại nhiều nguyên nhân thì thấy tên phim không phải là tên thương mại dễ hút khán giả. Vì Ốc mượn hồn sẽ tạo cho khán giả cảm giác đây là một bộ phim mang tính ẩn dụ, chứ không phải phim kinh dị - giải trí đơn thuần, kể cả poster cũng mang hơi hướng đấy, định hướng PR cũng vậy. Những yếu tố này ảnh hưởng đến sự tiếp nhận của khán giả. Còn tôi khi quay trở lại chỉ muốn kể một câu chuyện mà ở đó mỗi khán giả sau khi xem phim sẽ tự có những câu hỏi cho riêng mình. Đó là điều có lẽ phim đã đạt được. Cách kể của tôi sẽ phù hợp với khán giả đã có trải nghiệm trong cuộc sống, trong hôn nhân. Tôi cũng vui khi có những khán giả gen Z đến rạp và thích phim. Đây là động lực để tôi tiếp tục làm bộ phim sau. Mình có thể không thay đổi về cách kể nhưng có cách tiếp cận thị trường khác.