Dàn vũ khí "khủng" làm rung chuyển Trung Đông (*): Toan tính chiến lược

Dù phát động cuộc tấn công quy mô lớn và phối hợp vào lãnh thổ Iran, Mỹ và Israel lại không thành lập một bộ chỉ huy quân sự thống nhất mà lần lượt mở 2 chiến dịch "Cuồng nộ kinh hoàng" và "Sư tử gầm" riêng biệt.

Mục tiêu, ưu tiên khác nhau

Lý do chính của việc tách rời là 2 chiến dịch có nhiều điểm khác nhau. Khác biệt đầu tiên là mục tiêu. Israel xem việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mối đe dọa hiện hữu và cấp bách, do đó, mục tiêu duy nhất và không thỏa hiệp của chiến dịch do Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tiến hành là phá hủy hoàn toàn và vĩnh viễn chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời loại bỏ ngay các nguy cơ từ tên lửa đạn đạo. Ngoài ra, giới lãnh đạo Israel còn cần chứng tỏ quân đội của họ đang chủ động bảo vệ an ninh quốc gia thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một đồng minh hùng mạnh.

Về phần Mỹ, danh sách mục tiêu rộng hơn, gồm vô hiệu hóa mối đe dọa hạt nhân và khả năng tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), bảo vệ dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz và - như Tổng thống Donald Trump ám chỉ - tạo điều kiện cho sự sụp đổ của chính quyền Iran. Việc duy trì một chiến dịch riêng giúp chính quyền ông Donald Trump biện minh trước quốc hội rằng đây là hành động bảo vệ binh sĩ Mỹ đồn trú tại vùng Vịnh và đáp trả các cuộc tấn công nhắm vào các trung tâm hậu cần của Washington.

Sự khác biệt nói trên dẫn đến các mục tiêu tấn công ưu tiên của Mỹ và Israel không giống nhau, kéo theo kế hoạch tác chiến riêng. Cụ thể, tiêm kích tàng hình và bom xuyên boong-ke của Israel chủ yếu tấn công các cơ sở làm giàu uranium nằm sâu dưới lòng đất cũng như các hầm phóng tên lửa được bố trí trong dãy núi Zagros ở Iran. Trong khi đó, quân đội Mỹ triển khai lực lượng hải quân và không quân hùng hậu để vô hiệu hóa các radar cảnh báo sớm của Iran, phá hủy căn cứ hải quân dọc theo vịnh Ba Tư cũng như các khu phức hợp lãnh đạo tại trung tâm Tehran.

Một máy bay không người lái tấn công trúng bồn chứa nhiên liệu tại TP Dubai - Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) hôm 16-3. Ảnh: AP

Theo đánh giá của 2 chuyên gia Cameron McMillan và Justin Leopold-Cohen, thuộc Trung tâm Quyền lực Quân sự và Chính trị tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (trụ sở ở Mỹ), giai đoạn đầu của chiến dịch Mỹ - Israel đã đạt được những thành công đáng kể, gây tổn thất lớn cho năng lực quân sự và ban lãnh đạo Iran, đồng thời thể hiện mức độ phối hợp chặt chẽ giữa hai nước sau nhiều năm huấn luyện, lập kế hoạch, chia sẻ tình báo và hợp tác an ninh sâu rộng. Tuy nhiên, Mỹ - Israel cũng đối mặt thách thức là phải tăng tốc phá hủy tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái (UAV) và bệ phóng của Iran trước khi chúng được sử dụng, đồng thời đánh chặn các loại vũ khí đã phóng đi.

Gây đau đớn về kinh tế

Kể từ khi bị tấn công, chính phủ Iran đã hiện thực hóa cảnh báo trong nhiều năm qua: "Phủ kín Trung Đông bằng tên lửa và UAV" nếu cảm thấy sự tồn vong của mình bị đe dọa. Trong chiến dịch trả đũa mang tên "Lời hứa chân thật 4", Iran đã phóng hàng ngàn UAV và tên lửa đạn đạo nhằm vào Israel, các căn cứ quân sự và đại sứ quán của Mỹ trong khu vực, cũng như các cơ sở năng lượng trên khắp vùng vịnh Ba Tư. Theo AP, chiến lược cơ bản của Iran là gieo rắc nỗi lo chiến sự lan rộng, từ đó khiến các đồng minh của Mỹ phải gây đủ sức ép để buộc chiến dịch quân sự dừng lại.

Một cuộc xung đột kéo dài, cùng với thương vong của Mỹ và Israel, có thể mang lại lợi thế cho Tehran. Đà tăng mạnh của giá dầu nhiều khả năng là "vũ khí" hiệu quả nhất của Iran và cũng là điểm yếu lớn nhất của Mỹ trong việc tiếp tục chiến dịch: Gây tổn hại cho kinh tế toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng vọt khiến người tiêu dùng khắp nơi và thị trường tài chính toàn cầu chao đảo, trong khi hoạt động vận tải và du lịch quốc tế bị gián đoạn nghiêm trọng.

Các tàu chở dầu và tàu hàng xếp hàng tại eo biển Hormuz, nhìn từ TP Khor Fakkan - UAE hôm 11-3. Ảnh: AP

"Iran đang tìm cách khiến Mỹ trả giá đắt hơn cho chiến dịch quân sự, đồng thời mở rộng cuộc xung đột ra toàn khu vực ngay từ đầu" - bà Ellie Geranmayeh, Phó Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu, nhận định. Tuy nhiên, chiến lược "tấn công dồn dập khắp khu vực" của Iran cũng có nguy cơ phản tác dụng. Ông Hasan Alhasan, chuyên gia Trung Đông tại Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS, có trụ sở ở Anh), giải thích điều này đang khiến các nước vùng Vịnh xích lại gần Mỹ hơn. "Các nước vùng Vịnh không thể chỉ ngồi yên và tiếp tục hứng chịu vô thời hạn các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu và dân thường của họ" - ông Alhasan cho biết.

Những phiên bản chiến thắng

Đối với giới lãnh đạo Iran, theo AP, chiến thắng đơn giản là họ vẫn giữ được quyền lực sau khi chiến sự kết thúc. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra những tín hiệu khá mơ hồ về mục tiêu của chiến dịch quân sự. Nhà lãnh đạo này có lúc dường như ủng hộ việc lật đổ chế độ thần quyền ở Tehran nhưng khi khác lại nói chỉ muốn bảo đảm Iran không còn là mối đe dọa đối với Israel, khu vực và Mỹ. Cách tiếp cận này mang lại cho ông sự linh hoạt trong việc tuyên bố chiến thắng, đặc biệt nếu nền kinh tế Mỹ bắt đầu chịu tác động từ cuộc xung đột.

Ngay cả khi chiến sự chấm dứt lúc này, Mỹ và Israel vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Một trong số đó đến từ tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, người từ lâu được đánh giá là cứng rắn hơn cha mình (cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei), đồng thời có quan hệ chặt chẽ với IRGC. Một vấn đề khác là kho uranium làm giàu cao của Tehran - một trong những lý do khiến Mỹ và Israel tấn công Iran. Tehran đã làm giàu uranium tới 60%, chỉ còn một bước kỹ thuật nữa là đạt mức 90% - cấp độ dùng cho vũ khí hạt nhân. Ông Mojtaba có thể đảo ngược lập trường trước đây của cha mình và cho phép sử dụng số uranium này để chế tạo vũ khí hạt nhân. Đây là kịch bản mà cả Mỹ và Israel - quốc gia từ lâu được cho là nước duy nhất ở Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân - đều không muốn chứng kiến. 

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 15-3