47 minutes ago
3
Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã một lần nữa khẳng định, truyền thống coi trọng hiền tài là “nguyên khí của quốc gia” là nền tảng quyết định thịnh suy của đất nước.
Ôn lại truyền thống vẻ vang của ĐHQG Hà Nội, ghi nhận đại học đạt "nhiều thành tựu quan trọng" đồng thời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã giao 7 nhiệm vụ quan trọng cho đơn vị, trong đó có việc: ĐHQG Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia; phải là nơi dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phải đi tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng...
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã gửi gắm thông điệp mang ý nghĩa chiến lược về xây dựng mô hình đại học đổi mới - sáng tạo, nơi đại học không chỉ làm nhiệm vụ đào tạo nhân lực giỏi mà phải chuyển sang mô hình mới thực hiện đồng thời các nhiệm vụ: đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo và dẫn dắt phát triển. Các đại học, trường đại học trong tương lai phải thật sự trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, trung tâm công nghệ, đưa ra nhiều sáng kiến phục vụ cho phát triển quốc gia.
Các đại học hàng đầu trên thế giới lâu nay cũng đã có xu hướng thực hiện song song mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực và tạo ra các sản phẩm công nghệ, có sáng kiến cũng như các mô hình phát triển mới cho xã hội.
Đại học lâu nay chỉ đảm đương sứ mệnh đào tạo
Trong khi thực tế, lâu nay trường đại học tại Việt Nam hầu như chỉ đảm đương vai trò đào tạo, còn các viện nghiên cứu mới là nơi thực hiện các công trình khoa học. Sự phân tách này đã làm cho kết quả nghiên cứu khó lan tỏa vào quá trình đào tạo và đổi mới tri thức, chất lượng đào tạo sau đại học yếu đồng thời hạn chế sự hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với đào tạo nghiên cứu sinh.
Sinh viên ĐHQG Hà Nội
Các trường đại học, kể cả ĐHQG Hà Nội không có đủ nguồn lực nghiên cứu, dẫn đến đào tạo thiếu gắn kết với khoa học tiên tiến. Điều này làm triệt tiêu khả năng hình thành các đại học nghiên cứu thực sự, vốn là xương sống của các nền khoa học phát triển. Một trong những điểm then chốt để nâng cao năng lực khoa học quốc gia là gắn nghiên cứu với đào tạo đại học, đặc biệt là đào tạo sau đại học.
Tôi cho rằng, cần thiết sáp nhập có chọn lọc các viện nghiên cứu chuyên ngành vào ĐHQG Hà Nội và các đại học trọng điểm; tái cấu trúc thành các trung tâm nghiên cứu liên ngành. Việc sáp nhập này sẽ giúp tăng quy mô và chất lượng nghiên cứu tại đại học đồng thời tạo điều kiện hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh; thu hút nhà khoa học trẻ và nghiên cứu sinh; tận dụng hạ tầng nghiên cứu sẵn có, tránh đầu tư phân tán. Đây cũng là bước đi quan trọng để hình thành “đại học nghiên cứu thực sự” tại Việt Nam – điều mà hiện nay ta còn thiếu.
Một mô hình tổ chức mới chỉ có thể vận hành hiệu quả nếu có cơ chế tài chính – quản trị tương thích. Nhà nước cần chuyển từ cơ chế cấp phát ngân sách theo biên chế sang cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo kết quả đầu ra. Thiết lập hệ thống quỹ nghiên cứu cạnh tranh quốc gia theo chuẩn quốc tế, do một cơ quan độc lập quản lý. Các trung tâm nghiên cứu trong đại học có quyền tự chủ về tổ chức, nhân sự và tài chính, được tuyển dụng linh hoạt theo năng lực nghiên cứu.
Những năm gần đây, sự chuyển dịch của kinh tế tri thức, toàn cầu hóa chuỗi giá trị và cuộc cách mạng công nghệ số đã thay đổi sâu sắc vai trò của các trường đại học. Chúng ta kỳ vọng đại học phải đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đó, mô hình "đại học khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo" hướng đến mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế – xã hội, chủ động kết hợp đào tạo – nghiên cứu – thương mại hóa tri thức, và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong toàn bộ hệ thống khá phù hợp thực tiễn đổi mới giai đoạn hiện nay. Thông qua đổi mới sáng tạo, chủ động kết hợp đào tạo và nghiên cứu, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, thương mại hóa tri thức, các đại học sẽ hướng đến mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế - xã hội.
Phát triển đại học theo hướng này phù hợp bởi vì các nền kinh tế hiện nay đòi hỏi tốc độ đổi mới nhanh hơn để cạnh tranh trong môi trường công nghệ cao. Doanh nghiệp kỳ vọng đại học không chỉ cung cấp nhân lực mà còn phải tạo ra tri thức ứng dụng nhanh chóng. Sinh viên cũng ngày càng quan tâm đến năng lực tự tạo việc làm, khởi nghiệp công nghệ và phát triển nghề nghiệp linh hoạt.
Mặt khác, những yếu tố kể trên khiến mô hình đại học truyền thống – vốn nặng tính hàn lâm, chậm thay đổi và ít gắn kết với thị trường – trở nên không còn phù hợp. Cần phát triển đại học theo hướng gắn với sự hình thành các khu công nghệ, vườn ươm, quỹ đầu tư hạt giống, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vùng.
Lâu nay, chúng ta cũng đã nhắc đến khái niệm “đại học khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo” nhưng thường bị hiểu một cách giản lược hoặc bị sử dụng như một khẩu hiệu. Không ít trường xưng là “đại học khởi nghiệp” nhưng chỉ tổ chức vài cuộc thi ý tưởng, các khóa học đơn lẻ hay lập trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp mang tính hình thức, làm cho có trong khi cơ chế quản trị, cấu trúc nguồn lực và chiến lược phát triển gần như không thay đổi.
Đại học khởi nghiệp sẽ mở rộng chức năng của đại học nghiên cứu theo hướng chủ động sở hữu và khai thác bằng sáng chế; vận hành vườn ươm, khu công nghệ; tạo doanh thu từ đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, quan hệ đại học – doanh nghiệp, cơ quan quản lý trở thành động lực phát triển công nghệ quốc gia đặc biệt trong công nghệ cao hay nghiên cứu ứng dụng chiến lược. Các quốc gia như Mỹ, Đức, Hàn Quốc, Israel, Trung Quốc đều cải tổ đại học ở hướng này.
Mô hình đại học khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo là một giai đoạn phát triển tất yếu của đại học trong kỷ nguyên kinh tế tri thức. Các quốc gia như: Hoa Kỳ, Đức, Singapore, Israel và Trung Quốc đã phát triển mô hình này và tạo ra tri thức mới, công nghệ lõi, doanh nghiệp công nghệ cao, nền tảng nhân lực chất lượng cao…
Đại học có vai trò phụng sự đất nước
Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tôi cho rằng, các đại học, trường đại học tại nhà Việt Nam phát triển mô hình đại học khởi nghiệp có ý nghĩa chiến lược, vì đất nước đang đứng trước hai áp lực đồng thời đó là cạnh tranh quốc tế dựa vào công nghệ và đổi mới sáng tạo và áp lực tái cấu trúc nhân lực để tránh bẫy thu nhập trung bình.
Các trường đại học không thể dừng lại ở mô hình đào tạo – nghiên cứu truyền thống, mà phải chuyển sang vai trò đầu tàu của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Để thực hiện tốt các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chúng ta cần giải quyết các điểm nghẽn cốt lõi gồm: điểm nghẽn về thể chế, quyền sở hữu trí tuệ, tự chủ đại học; giải bài toán về tài chính, đầu tư, hạ tầng; gỡ điểm nghẽn về văn hóa, nhân lực và năng lực tổ chức.
Các điểm nghẽn này thực sự được giải quyết nếu chúng ta thực hiện cải cách pháp lý mạnh mẽ, đầu tư chiến lược có trọng tâm, trao quyền và trao trách nhiệm cho đại học và thiết lập các cơ chế hợp tác thể chế giữa đại học – doanh nghiệp – nhà nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao 7 nhiệm vụ quan trọng cho ĐHQG Hà Nội nhưng đồng thời cũng là định hướng chung cho toàn bộ hệ thống các trường đại học trong giai đoạn phát triển mới. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, sức mạnh của một quốc gia càng được quyết định bởi năng lực khoa học công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực cao. Vì thế, các trường đại học ngoài đạt chuẩn về nghiên cứu và đào tạo, còn phải có vai trò phụng sự đất nước.
Mặt khác, một quốc gia chỉ thật sự bước vào kỷ nguyên công nghệ cao khi đại học trở thành nơi tạo ra tương lai. Đất nước chúng ta đang có dân số trẻ, thị trường lớn, chính phủ ưu tiên đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ bắt đầu nổi lên… chính là những yếu tố thời cơ. Nếu đại học tận dụng được thời điểm này để chuyển mình sang mô hình khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo, Việt Nam có cơ hội bứt phá trong thời gian tới.
Một mô hình đại học chỉ có giá trị khi gắn liền các giá trị với lợi ích quốc gia. Đại học khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo chính là một trong những chìa khóa quan trọng để Việt Nam bước vào nhóm các nền kinh tế dựa vào tri thức, công nghệ và sáng tạo. Trong đó, trường đại học phải đổi mới cách vận hành tài trợ nghiên cứu; cách mà tri thức được biến thành công nghệ, thành sản phẩm, thành doanh nghiệp và thành tăng trưởng kinh tế.
