1 hour ago
3
Buổi họp mặt của chúng tôi - lớp Sử khóa 1976-1980 của Đại học Tổng hợp TPHCM - diễn ra trong một phòng học tại ngôi trường cũ. Không nhiều thủ tục nhưng trang trọng và ấm áp, buổi họp mắt tập hợp những người đã có mặt nửa thế kỷ ở thành phố này. Có người mái tóc đã "muối nhiều hơn tiêu", có người đi lại khó khăn. Những gương mặt trẻ năm nào giờ in hằn dấu vết thời gian, gặp lại nhau vẫn ồn ào, vui vẻ, thậm chí tinh nghịch như thời mới bước vào giảng đường đại học.
Năm 1976, đất nước vừa thống nhất, từ nhiều tỉnh - thành, chúng tôi thi vào Khoa Sử Trường Đại học Văn khoa, sau này trở thành Đại học Tổng hợp TPHCM và nay là Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn thuộc ĐHQG TPHCM.
Trong hơn 150 sinh viên của lớp Sử khóa ấy, có người từ miền Bắc mới vào Nam lần đầu, có người từ miền Trung đi tàu mấy ngày mới tới. Rất nhiều anh vừa rời quân ngũ, nguyên bộ quần áo lính bước vào giảng đường với tuổi đời lớn hơn bạn học vài năm và những ký ức chiến tranh chưa kịp nguôi ngoai.
Tác giả (bên phải) thời là sinh viên Khoa Sử Đại học Tổng hợp TPHCM
Thời đó, thành phố này có nhiều điều rất khác bây giờ. Những con đường chưa chật kín xe hơi, xe máy như bây giờ. Đường Tôn Đức Thắng còn những hàng cây cổ thụ rợp bóng mát. Ngôi trường chỉ có một tòa nhà 3 tầng xây từ thời Pháp và 2 dãy nhà thấp. Sinh viên sống ở ký túc xá hay ở cùng gia đình cũng đều khó khăn, chật vật. Ngày học hai buổi thì mang theo cơm đựng trong lon guy gô, có khi buổi trưa chỉ có ổ bánh mì chia nhau.
Những khi các thầy cô từ Đại học Tổng hợp Hà Nội vào giảng dạy, sinh viên cả mấy khóa ngồi học chật kín giảng đường lớn, chăm chú nghe không biết đã chuông hết giờ. Người học sử ngày ấy không nghĩ nhiều đến lợi ích nghề nghiệp hay danh vị, chúng tôi học với niềm tin giản dị rằng đất nước vừa thống nhất, cần tri thức để dựng xây tương lai.
Thời gian trôi đi nhanh, chớp mắt đã 50 năm. Sau khi tốt nghiệp, phần lớn sinh viên lớp tôi nhận công tác ở các tỉnh - thành trong cả nước, nhiều người trở về quê hương, một phần ở lại TPHCM. Họ đã lập gia đình ở đây, sinh con đẻ cái, làm việc rồi nghỉ hưu, và thành phố này từ nơi xa lạ đã thành quê hương thứ hai. Có người trở thành nhà giáo, nhà nghiên cứu, cán bộ văn hóa, nhà báo, cán bộ quản lý... Có người lặng lẽ làm một công việc bình thường nhưng nuôi con thành đạt, sống tử tế và tận tụy như chính cách thế hệ chúng tôi từng được giáo dục.
Điều xúc động nhất trong buổi họp mặt không phải là những lời phát biểu trang trọng, mà là những câu chuyện nhỏ về tình bạn, việc học hành, sinh hoạt lớp được kể lại. Nửa thế kỷ đủ dài để một khóa sinh viên với bao buồn vui, hạnh phúc và cả những mất mát... trở thành một phần ký ức của thành phố.
Họp mặt kỷ niệm 50 năm nhập học Khoa Lịch sử Đại học Tổng hợp TPHCM
Trong những câu chuyện về TPHCM hôm nay thấp thoáng nỗi băn khoăn về sự "hiện đại hoá" nhanh chóng. Chúng tôi đã chứng kiến thành phố lớn lên từng ngày - từ thời bao cấp thiếu thốn sang thời mở cửa sôi động, từ những khu nhà cấp 4 thành khu đô thị nhà cao tầng và biệt thự, từ một đô thị sông nước còn mang nhiều dấu vết Sài Gòn xưa sang một siêu đô thị đang phát triển hạ tầng với tốc độ chóng mặt. Bởi vậy, chúng tôi vui mừng khi thấy thành phố năng động hơn, đời sống khá hơn, nhiều cơ hội mở ra cho các thế hệ trẻ.
Nhưng, bên cạnh đó còn một cảm giác tiếc nuối. Có người nói rằng thành phố bây giờ giàu sang hơn, hiện đại hơn nhưng cảnh quan quen thuộc dần biến mất, cuộc sống vội vã quá nên con người không kịp tạo ra ký ức. Trong cuộc đua phát triển, thành phố đã không kịp giữ lại nhiều chứng tích lịch sử - văn hóa của chính mình.
Điều mất mát ấy khiến những người học sử cảm nhận rõ hơn ai hết. Bởi vì, thế hệ sinh viên chúng tôi được các thầy cô truyền lại rằng, học lịch sử không chỉ để nhớ lại quá khứ, mà còn để hiểu rằng một thành phố, một đất nước nếu chỉ phát triển bằng tốc độ kinh tế thì sẽ có lúc đánh mất chiều sâu văn hóa của nó. Một đô thị lớn không chỉ cần những tòa nhà bê-tông hay công trình hoành tráng, mà còn cần ký ức, bản sắc và sự gắn bó của con người với nơi họ sống.
Trong buổi họp mặt, có người nói vui rằng lớp Sử năm xưa giờ ai cũng trở thành "nhân chứng lịch sử", nghĩ kỹ thì đúng thật. Chúng tôi đã sống xuyên qua những biến động lớn nhất của đất nước hiện đại: chiến tranh, hòa bình, thời bao cấp, đổi mới, đô thị hóa và hội nhập. Mỗi người là một mảnh ghép ký ức của thời đại. Có lẽ vì vậy mà ở tuổi trên dưới 70, điều chúng tôi quan tâm hơn là một thành phố đáng sống không chỉ là nơi có tăng trưởng kinh tế cao, mà còn là nơi con người cảm thấy bình an, là nơi ký ức của mọi người đều được trân trọng.
TPHCM hôm nay rộng lớn và hiện đại hơn rất nhiều so với năm 1976. Nhìn kỹ vào hành trình của nó sau ngày thống nhất, sẽ thấy trong đó có dấu chân của biết bao người nhập cư như lớp Sử khóa ấy. Họ đến từ nhiều miền quê khác nhau, mang theo giọng nói, lối sống khác nhau, rồi cùng góp phần tạo nên diện mạo của thành phố này bằng lao động, tri thức và cả sự gắn bó bền bỉ của đời sống thường ngày.
Có lẽ đó cũng là một đặc điểm rất riêng của Sài Gòn - TP.HCM: thành phố luôn mở lòng với những người đến đây để sống và cống hiến và rồi chính những con người ấy, sau nhiều năm đã xem nơi này như quê hương thật sự của mình.
