5 hours ago
1
Tại Việt Nam, một nghịch lý vẫn tồn tại: Trong khi doanh nghiệp mòn mỏi tìm kiếm nhân sự có kỹ năng thực tế thì nhiều sinh viên ra trường lại đối mặt nguy cơ thất nghiệp hoặc phải đào tạo lại từ đầu. Khoảng cách giữa chương trình đào tạo hàn lâm tại nhà trường và nhu cầu thực tiễn sinh động của sản xuất - kinh doanh vẫn còn lớn. Mô hình hợp tác truyền thống giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn những giới hạn nhất định.
Sinh viên Trường ĐH Tài chính- Marketing học thực tế tại doanh nghiệp
Các thỏa thuận song phương thường mang tính chất vụ việc, thiếu sự bền vững, nhất là thiếu một hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ các bên khi đối mặt rủi ro trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Vì vậy, việc chuyển dịch sang mô hình hợp tác nhiều bên, với sự tham gia trực tiếp và chủ động của cơ quan quản lý nhà nước, được xem là "chìa khóa" chiến lược để khơi thông các điểm nghẽn, tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực thụ.
Để giải quyết những điểm nghẽn này, các nghị quyết mới của Bộ Chính trị và Chính phủ đã đưa ra những định hướng mang tính đột phá.
Khái niệm "chấp nhận rủi ro" trong nghiên cứu khoa học lần đầu tiên được xác lập trong Nghị quyết 57/2024 của Bộ Chính trị. Theo đó, đầu tư cho khoa học - công nghệ được xem là đầu tư dài hạn và có độ trễ; nhà khoa học sẽ không phải hoàn trả kinh phí nếu đã thực hiện đúng quy trình nhưng kết quả không đạt như kỳ vọng.
Nếu Nghị quyết 57 tập trung vào phía "cung" (nhà trường và khoa học), thì Nghị quyết 68/2025 lại tập trung vào phía "cầu" (doanh nghiệp và thị trường). Nghị quyết này xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế, với trọng tâm là xây dựng đội ngũ doanh nhân mới thích ứng với kỷ nguyên số.
Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 đều nhấn mạnh việc triển khai cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm). Theo đó, nhà nước thiết lập hành lang pháp lý và các cơ chế đặc thù, cho phép doanh nghiệp và nhà trường triển khai các công nghệ, mô hình kinh doanh hoặc phương thức đào tạo mới chưa có trong quy định pháp luật hiện hành, dưới sự giám sát của nhà nước. Cơ chế này giúp giảm thiểu rủi ro cho các bên và là căn cứ để hoàn thiện chính sách.
Hợp tác giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp được kỳ vọng là chìa khóa thu hẹp khoảng cách đào tạo và nhu cầu thị trường lao động. Trong ảnh: Sinh viên Trường ĐH Bách khoa TPHCM đi thực tế tại doanh nghiệp
Sự hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp không chỉ là một giải pháp tình thế mà là một yêu cầu tất yếu hiện nay. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn sẽ chỉ được thu hẹp khi cả ba chủ thể cùng nhìn về một hướng và chia sẻ cả lợi ích lẫn rủi ro.
Đối với nhà nước: cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nhất là việc cụ thể hóa khái niệm "chấp nhận rủi ro" vào các văn bản quy phạm pháp luật để các cơ quan thanh tra, kiểm tra có căn cứ thực hiện; mở rộng phạm vi của cơ chế sandbox sang các ngành công nghệ mới nổi.
Đối với nhà trường, cần chủ động chuyển đổi sang mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực và định hướng ứng dụng. Việc sắp xếp lại mạng lưới các trường đại học không nên xem là áp lực sáp nhập mà là cơ hội để nâng cao chất lượng và quy mô nghiên cứu.
Đối với doanh nghiệp, cần thay đổi tư duy từ việc "tuyển dụng những gì có sẵn" sang "cùng đào tạo những gì mình cần". Đầu tư cho R&D và nhân lực chất lượng cao phải được xem là khoản đầu tư sinh lời dài hạn thay vì là một loại chi phí.
