'Công nghệ lượng tử rất khó nhưng không ngoài tầm với Việt Nam'

Ngày 19-6, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học quốc gia "Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam".

Cơ hội vẫn còn trong cuộc đua lượng tử

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Trần Hồng Thái, Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng công nghệ lượng tử đang nổi lên như một trong những công nghệ chiến lược có khả năng tạo ra thay đổi căn bản trong các lĩnh vực tính toán, truyền thông, cảm biến, vật liệu, an toàn thông tin, quốc phòng - an ninh và nhiều ngành công nghệ cao khác.

Công nghệ lượng tử thế hệ thứ hai đã bắt đầu vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm để hình thành ba trụ cột lớn gồm tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử. Công nghệ này hiện liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, chủ quyền công nghệ, an toàn dữ liệu và vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số.

GS.TS Trần Hồng Thái nhận định: "Công nghệ lượng tử là lĩnh vực rất khó nhưng không phải là ngoài tầm với của Việt Nam. Nếu chúng ta đi sau các cường quốc, đó là một thực tế, nhưng đi sau không có nghĩa là không thể tham gia, càng không có nghĩa là đứng ngoài..."

Theo ông, cánh cửa vẫn mở đối với những quốc gia biết lựa chọn đúng hướng đi, tập trung nguồn lực, tổ chức lực lượng hợp lý và kiên trì xây dựng năng lực trong thời gian dài.

Ông cho rằng Việt Nam cần quan tâm đến công nghệ lượng tử ngay từ bây giờ vì ít nhất ba lý do. Trước hết là nguy cơ đối với an toàn thông tin. Khi máy tính lượng tử đạt năng lực tính toán đủ mạnh, nhiều hệ mật mã hiện đang bảo vệ dữ liệu tài chính, dữ liệu công dân, giao dịch số và các thông tin trọng yếu quốc gia có thể đối mặt với rủi ro mất an toàn. 

Công nghệ lượng tử cũng mang ý nghĩa chiến lược đối với quốc phòng, an ninh, kinh tế số và năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo ông, năng lực công nghệ quốc gia phải được hình thành từ đội ngũ nhân lực, hạ tầng nghiên cứu, quá trình tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ trong nước. 

GS.TS Trần Hồng Thái cho biết thêm thế giới hiện đã bước vào giai đoạn cạnh tranh mới về công nghệ lượng tử khi Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, Ấn Độ, Nga và nhiều quốc gia khác đều đã xây dựng các chương trình chiến lược và kế hoạch đầu tư dài hạn trong lĩnh vực này.

Tìm đường tham gia chuỗi giá trị công nghệ lượng tử toàn cầu

Ở góc độ đào tạo và phát triển hệ sinh thái, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM - cho rằng công nghệ lượng tử đang chuyển dần từ một hướng nghiên cứu khoa học sang năng lực công nghệ chiến lược, có thể tác động sâu sắc đến an ninh, kinh tế, khoa học và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ thực tế đó, bà cho rằng trọng tâm hiện nay là xác định những bước đi cụ thể để Việt Nam có đủ tốc độ, đủ nền tảng và đủ năng lực tự chủ nhằm từng bước làm chủ công nghệ lượng tử, hạn chế phụ thuộc bên ngoài và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ chiến lược toàn cầu.

Một trong những rào cản lớn nhất được bà Mai chỉ ra là nhân lực. Công nghệ lượng tử đòi hỏi sự giao thoa giữa vật lý, toán học, khoa học máy tính, điện tử, vật liệu và nhiều lĩnh vực khác. Việt Nam cần xây dựng lộ trình đào tạo cụ thể, đồng thời thu hút mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đào tạo và nghiên cứu nhằm hình thành đội ngũ nhân lực lượng tử đủ sâu, đủ trẻ và đủ liên ngành trong 5-10 năm tới.

Theo bà Mai, Việt Nam cần tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng tạo tác động sớm, trong đó an toàn thông tin hậu lượng tử được xem là ưu tiên cấp thiết gắn với bảo vệ chủ quyền số quốc gia. 

Các hướng nghiên cứu khác như mô phỏng lượng tử, phần mềm lượng tử, cảm biến và đo lường chính xác có thể mở ra cơ hội giải quyết nhiều bài toán thực tiễn trong phát triển vật liệu mới, pin thế hệ mới, bán dẫn, dược phẩm, logistics, giao thông, năng lượng sạch, quan trắc môi trường, sụt lún và đô thị thông minh.