Con đặc sản Sơn La chỉ “ngủ” trong khe đá, xuất hiện bất ngờ sau mưa, khiến thương lái nhiều phen "khát hàng"

Mỗi khi những cơn mưa mùa hạ trút xuống cũng là lúc các sườn núi, cánh rừng ở Sơn La rộn ràng bước chân người dân đi soi ốc núi đá. Loài ốc sống tự nhiên trong các khe đá dưới tán rừng không chỉ là món ăn dân dã mang hương vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc mà còn trở thành sản vật, đặc sản Sơn La.

Ốc núi đá-đặc sản Sơn La được nhiều nhà hàng, du khách ưa chuộng, góp phần tạo thêm thu nhập cho người dân và làm phong phú sản phẩm du lịch địa phương.

Nguồn khai thác con đặc sản này hoàn toàn từ tự nhiên khiến nhiều thời điểm thị trường luôn trong tình trạng “khát hàng”.

Theo dấu mưa vào rừng tìm bắt ốc núi- "lộc trời ban"

Mưa vừa dứt, màn sương vẫn còn bảng lảng trên các sườn núi cũng là lúc nhiều người dân ở các xã Tô Múa, Vân Hồ, Bắc Yên, Phù Yên, Thuận Châu, Mường La hay Sốp Cộp chuẩn bị đèn pin, gùi tre, men theo những con đường mòn để vào rừng soi ốc núi đá.

Với họ, mùa mưa không chỉ mang đến nguồn nước cho nương rẫy mà còn là mùa của một sản vật quý mà thiên nhiên ưu ái ban tặng.

Ốc núi đá chỉ sinh sống ở những khu vực có độ che phủ rừng lớn, khe đá ẩm, nhiều rêu xanh và nguồn nước sạch.

Ban ngày, chúng ẩn mình trong các hốc đá hoặc dưới lớp lá mục, đến đêm hoặc sáng sớm sau mưa mới bò ra kiếm ăn.

Ốc núi đá sinh sống trong các khe đá ẩm dưới tán rừng, chỉ xuất hiện nhiều vào mùa mưa. Ảnh: Trường Sơn.

Chính vì vậy, khoảng thời gian sau mỗi trận mưa luôn được người dân xem là "thời điểm vàng" để vào rừng tìm ốc.

Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi người đi bắt phải quen địa hình, kiên trì và chịu khó. Trong ánh đèn pin le lói, họ lần từng khe đá, vách núi, cẩn thận nhặt từng con ốc bám trên những mảng rêu hoặc dưới các tán cây rậm rạp. Có hôm chỉ sau vài giờ đã đầy gùi, nhưng cũng có những ngày phải đi hàng chục km đường rừng mới thu được vài cân ốc.

Do hoàn toàn sinh trưởng trong tự nhiên, sản lượng ốc núi đá phụ thuộc vào thời tiết và điều kiện sinh thái. Những năm mưa thuận gió hòa, người dân có thể thu được lượng ốc khá lớn; ngược lại, nếu mưa ít hoặc nắng kéo dài, nguồn ốc cũng giảm đáng kể.

Ốc núi đá được thu mua với giá từ 60.000 - 80.000 đồng/kg, góp phần tăng thêm thu nhập cho người dân vùng cao Sơn La trong mùa mưa. Ảnh: Trường Sơn.

Nhiều năm nay, việc soi ốc đã trở thành nghề phụ mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân vùng cao Sơn La trong mùa mưa. Ngoài phục vụ bữa cơm gia đình, phần lớn số ốc được bán cho thương lái với giá dao động từ 60.000-80.000 đồng/kg; vào thời điểm khan hiếm, giá có thể tăng cao hơn.

Tại khu vực dốc Ba Khổ, xã Gia Phù, hoạt động thu mua ốc diễn ra khá nhộn nhịp. Dọc Quốc lộ 37, những chiếc rổ, chiếc mẹt đầy ắp ốc núi được bày bán ven đường, thu hút nhiều người qua lại dừng chân mua. Chỉ sau vài giờ buổi sáng, nhiều điểm bán đã hết hàng.

Bà Lò Thị Siêu, người thu mua ốc tại Phù Yên, cho biết vào chính vụ, mỗi ngày bà thu mua hàng tạ ốc để cung cấp cho các nhà hàng, quán ăn trong tỉnh, đồng thời chuyển đến Hà Nội, Hưng Yên và Phú Thọ.

"Tuy nhiên, nguồn cung hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên nên không ổn định. Có những ngày thương lái đặt mua nhiều nhưng bà con bắt không đủ để giao", bà Siêu chia sẻ.

Đặc sản núi rừng níu chân du khách

Không phải ngẫu nhiên ốc núi đá trở thành món ăn được nhiều thực khách tìm kiếm mỗi khi đến Sơn La. Điều làm nên sức hấp dẫn của loài ốc này chính là phần thịt giòn, dai, vị ngọt thanh cùng mùi thơm rất riêng.

Theo người dân địa phương, quanh năm sống giữa rừng sâu, thức ăn chủ yếu của ốc là lá cây non, rêu đá và các loại thảo mộc tự nhiên nên thịt có vị đậm đà, ít tanh hơn nhiều loài ốc nước ngọt khác.

Cũng vì sinh trưởng hoàn toàn trong môi trường tự nhiên nên mỗi mùa mưa, lượng ốc khai thác được đều có hạn, càng làm tăng giá trị của sản vật này.

Để giữ nguyên hương vị nguyên bản, cách chế biến ốc núi đá khá mộc mạc. Phổ biến nhất là luộc hoặc hấp cùng sả, ớt rồi chấm với chẳm chéo - loại gia vị truyền thống của đồng bào Thái được pha từ mắc khén, ớt, tỏi và các loại rau thơm.

Ngoài ra, người dân còn chế biến thành các món như ốc nấu lá chua, xào măng rừng, hấp lá chuối hay nướng trên than hồng, mỗi món đều mang đậm hương vị núi rừng Tây Bắc.

Ốc núi đá Sơn La có thịt giòn, vị ngọt thanh cùng mùi thơm rất riêng. Ảnh: Quỳnh Mai.

Anh Nguyễn Xuân Huy, du khách đến từ Nghệ An, cho biết, điều khiến anh ấn tượng nhất chính là vị ngọt tự nhiên và độ giòn của thịt ốc.

"Tôi từng thưởng thức nhiều loại ốc ở các vùng miền khác nhau, nhưng đây là lần đầu tiên cảm nhận rõ hương vị của núi rừng trong một món ăn dân dã như vậy. Vị ngọt rất thanh, thịt giòn và chấm cùng chẳm chéo thì càng đậm đà", anh Huy chia sẻ.

Không chỉ xuất hiện trong bữa cơm của đồng bào vùng cao, ốc núi đá hiện đã trở thành món ăn được nhiều homestay, nhà hàng tại Sơn La đưa vào thực đơn phục vụ du khách.

Ở các điểm du lịch cộng đồng như Vân Hồ, Bắc Yên hay Mường La, nhiều du khách còn thích thú khi được theo chân người dân vào rừng soi ốc sau mưa, tự tay chế biến và thưởng thức ngay bên bếp lửa giữa không gian bản làng.

Ốc núi đá không chỉ là món quà của mùa mưa mà còn trở thành một phần bản sắc ẩm thực của Sơn La. Ảnh: Trường Sơn.

Theo ông Lường Văn Kim, bản Mạt, xã Mường Lèo, nhiều du khách lưu thông trên Quốc lộ 4G và tỉnh lộ 105 thường dừng chân mua ốc núi đá để thưởng thức hoặc mang về làm quà.

Trước nhu cầu ngày càng tăng, chính quyền địa phương thường xuyên tuyên truyền người dân khai thác hợp lý, không thu bắt ốc quá nhỏ, giữ gìn môi trường rừng và bảo vệ sinh cảnh tự nhiên để nguồn lợi được duy trì lâu dài.

Giữa nhịp phát triển của du lịch vùng cao, ốc núi đá không chỉ là món quà của mùa mưa mà còn trở thành một phần bản sắc ẩm thực của Sơn La.

Từ những khe đá ẩm dưới tán rừng đến mâm cơm của người dân và thực đơn các nhà hàng, sản vật dân dã ấy đang góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Tây Bắc, tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Đắt - Độc - Lạ Xem thêm