Có nên dùng máy tạo oxy tại nhà?

Bố tôi bị phổi tắc nghẽn mạn tính, gần đây hay khó thở. Mùa hè nóng, nhà gần công trường xây dựng, gia đình tôi đóng cửa để bật điều hòa.

Tôi lo phòng bị thiếu khí, có nên dùng thêm máy tạo oxy để bố dễ thở không? (Hoàng, 40 tuổi, Hà Nội)

Trả lời:

Máy tạo oxy không phải thiết bị làm sạch không khí hay tạo thêm oxy cho cả căn phòng. Thiết bị này sử dụng công nghệ tách nitơ khỏi không khí để tạo ra dòng khí giàu oxy, sau đó cung cấp trực tiếp cho người bệnh qua ống thông mũi hoặc mặt nạ. Vì vậy, đây là phương tiện điều trị, không phải thiết bị hỗ trợ hô hấp cho mọi trường hợp khó thở.

Máy tạo oxy tại nhà thường được chỉ định cho người bệnh có tình trạng giảm oxy máu kéo dài như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) giai đoạn nặng, xơ phổi, giãn phế quản nặng, tăng áp động mạch phổi... Một số trường hợp sau viêm phổi nặng hoặc suy hô hấp cũng có thể cần sử dụng oxy tại nhà trong thời gian nhất định theo chỉ định của bác sĩ.

Oxy cũng được xem là một loại thuốc và cần sử dụng đúng chỉ định. Người bệnh có cần thở oxy tại nhà hay không phải dựa trên kết quả đo độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) hoặc xét nghiệm khí máu động mạch. Không phải tất cả người bệnh COPD đều cần liệu pháp oxy dài hạn.

Nhiều người vẫn duy trì nồng độ oxy máu bình thường dù có triệu chứng ho, khạc đờm hoặc khó thở khi gắng sức. Tự ý sử dụng hoặc tăng lưu lượng oxy có thể gây hại. Ở người bệnh COPD, thở oxy quá mức có nguy cơ gây ức chế hô hấp, tăng tích tụ khí carbonic trong máu, dẫn đến lơ mơ, lú lẫn, thậm chí suy hô hấp nguy hiểm.

Triệu chứng khó thở còn do nhiều nguyên nhân khác như bệnh tim mạch, thiếu máu, lo âu hoặc rối loạn chuyển hóa. Tự ý sử dụng oxy có thể không giúp giải quyết nguyên nhân gây bệnh, thậm chí làm chậm trễ việc chẩn đoán và điều trị.

Thực tế, hầu hết các dòng điều hòa dân dụng chỉ làm lạnh và tuần hoàn không khí trong phòng, không đưa thêm không khí tươi từ bên ngoài vào. Khi nhiều người sinh hoạt trong không gian kín trong thời gian dài, lượng khí CO₂ có thể tăng dần, có thể gây cảm giác bí bách, đau đầu, buồn ngủ, giảm tập trung, khó chịu. Tuy nhiên, tình trạng này thường không đồng nghĩa với việc nồng độ oxy giảm đến mức cần phải sử dụng máy tạo oxy.

Bác sĩ Đô đang tư vấn cho một người bệnh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Gia đình bạn ở gần công trường xây dựng, điều quan trọng là hạn chế để người bệnh tiếp xúc với bụi và các chất ô nhiễm không khí. Gia đình nên đóng cửa khi bụi nhiều, vệ sinh lưới lọc điều hòa định kỳ, bảo dưỡng máy thường xuyên, cân nhắc sử dụng máy lọc không khí.

Gia đình không nên ở trong phòng điều hòa kín liên tục cả ngày. Bạn nên mở cửa vào sáng sớm hoặc thời điểm không khí ngoài trời trong lành để trao đổi khí, kết hợp sử dụng quạt thông gió để tăng lưu thông không khí trong nhà. Tránh khói thuốc lá và nguồn khói bụi khác trong nhà. Uống đủ nước cũng giúp hạn chế tình trạng khô niêm mạc đường hô hấp, giảm tái phát các đợt cấp của bệnh hô hấp mạn tính như COPD.

Bạn cũng có thể tham khảo một số dòng điều hòa hiện đại có tích hợp cấp gió tươi hoặc cảm biến CO₂ giúp kiểm soát chất lượng không khí trong phòng.

Bạn không nên tự ý mua hoặc sử dụng máy tạo oxy cho bố chỉ vì gia đình thường xuyên đóng cửa bật điều hòa. Nếu bố bạn thường xuyên khó thở hơn trước, giảm khả năng vận động, tím môi hoặc đầu ngón tay, mệt nhiều hoặc chỉ số SpO₂ thấp kéo dài, nên đưa ông đi khám để được đánh giá chức năng hô hấp và mức độ giảm oxy máu. Bác sĩ sẽ xác định người bệnh có cần liệu pháp oxy tại nhà hay không, đồng thời tư vấn thiết bị, lưu lượng oxy và thời gian sử dụng phù hợp.

Nếu được chỉ định sử dụng oxy tại nhà, thiết bị phải được bảo dưỡng định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Khi sử dụng, người bệnh cần đặt máy ở nơi thông thoáng, tránh nguồn nhiệt, lửa hoặc khu vực có nguy cơ cháy nổ do oxy có thể làm tăng khả năng bắt cháy của nhiều vật liệu.

ThS.BS Đặng Thành Đô
Đơn vị Hô hấp
Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp