Có nên bổ sung hormone tăng chiều cao cho trẻ?

Con gái tôi 12 tuổi, lười ăn, tăng chiều cao chậm. Tôi có thể bổ sung hormone tăng trưởng để đạt chiều cao của con tối ưu khi trưởng thành? (Hòa Nguyễn, Hà Nội)

Trả lời:

Hormone (nội tiết tố) tăng trưởng (GH-Growth Hormone) do tuyến yên tiết ra, giúp tăng tổng hợp protein, thúc đẩy phân chia tế bào, kích thích sự phát triển của xương và sụn. Quá trình tiết GH diễn ra theo nhịp, tăng cao và mạnh nhất khi trẻ ngủ sâu, đồng thời chịu ảnh hưởng của dinh dưỡng, vận động, hormone tuyến giáp, sinh dục.

Tuy nhiên, chiều cao không chỉ phụ thuộc vào GH. Di truyền, chế độ ăn, giấc ngủ, khả năng hấp thu khoáng chất (canxi, kẽm, vitamin D) và vận động thể chất đều là những yếu tố quyết định sự phát triển chiều cao.

Thiếu hụt GH bẩm sinh hoặc mắc phải có thể gây thấp còi, chậm phát triển chiều cao. Song, trẻ có chiều cao không như mong đợi không đồng nghĩa với việc phải tiêm GH, cần được đánh giá toàn diện nguyên nhân trước. Phần lớn trường hợp trẻ thấp hơn bạn bè không xuất phát từ bệnh lý nội tiết mà do di truyền, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém, lười vận động hoặc nhịp khởi động dậy thì muộn hơn.

GH chỉ được chỉ định khi trẻ bị thiếu hormone tăng trưởng, tức tuyến yên không sản xuất đủ hormone. GH có thể được dùng cho một số bệnh lý như hội chứng Turner, hội chứng Prader-Willi, trẻ sinh non hoặc nhẹ cân so với tuổi thai, bé mắc bệnh thận mạn gây chậm phát triển thể chất.

Trong những trường hợp này, GH có tác dụng cải thiện vóc dáng, khối cơ, giảm mỡ, giúp trẻ đạt chiều cao trưởng thành cao hơn 1-2 độ lệch chuẩn so với dự kiến. Tuy vậy, đáp ứng khác biệt tùy thuộc tình trạng bệnh, cá thể và tuân thủ điều trị. Một số trường hợp gặp tác dụng phụ như vẹo cột sống tiến triển, tăng đường huyết, đau đầu do tăng áp lực nội sọ.

Hiện, hormone GH chỉ có chế phẩm tiêm dưới da hàng ngày, không có dạng uống, điều trị thường kéo dài. Bác sĩ đánh giá hiệu quả thông qua các xét nghiệm định kỳ về tốc độ tăng trưởng, nồng độ IGF-1, tác dụng phụ. Tác dụng của GH chỉ rõ rệt khi trẻ còn đang trong giai đoạn phát triển xương.

Trường hợp trẻ thấp hơn bạn bè nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn bình thường, không có dấu hiệu thiếu hormone hay bệnh lý nội tiết thì tiêm GH không mang lại hiệu quả đáng kể. Phụ huynh tự ý mua thuốc GH cho trẻ, tiêm không có hướng dẫn của bác sĩ tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ Sơn đang tư vấn cho một phụ huynh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Phụ huynh cần cẩn trọng trước thực phẩm chức năng, sản phẩm được quảng cáo kích thích GH chưa có kiểm chứng lâm sàng, chứa các thành phần không rõ nguồn gốc. Bổ sung thực phẩm chức năng hay hormone thiếu kiểm soát có thể ảnh hưởng đến cân bằng nội tiết tổng thể.

Nếu phụ huynh nhận thấy con thấp nhất lớp, tụt hạng chiều cao so với bạn qua các năm hoặc mỗi năm chỉ cao thêm dưới 4 cm, chiều cao thấp hơn -2 độ lệch chuẩn so với chuẩn Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nên đưa trẻ đến khám. Bác sĩ sẽ đo chiều cao, cân nặng, lập biểu đồ tăng trưởng, đánh giá tuổi xương và chỉ định các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân.

Phụ huynh cần cho trẻ ngủ đủ giấc, đúng giờ, không sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ. Từ 22h đến 2h là thời điểm cơ thể tiết GH nhiều nhất nên cần đảm bảo ngủ sâu. Trẻ nên vận động thể chất thường xuyên, ưu tiên bài tập như bơi lội, bóng rổ, đạp xe, nhảy dây để kích thích tiết GH nội sinh. Bổ sung đầy đủ protein, canxi, vitamin D, kẽm, magie, rau xanh và sữa trong chế độ ăn hàng ngày. Phụ huynh tránh tạo áp lực quá mức về chiều cao, đảm bảo tâm lý trẻ ổn định.

ThS.BS Đỗ Tiến Sơn
Khoa Nhi
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội

Độc giả gửi câu hỏi về nhi sơ sinh tại đây để bác sĩ giải đáp