Có một loại lúa chín rồi cũng chẳng hề "cúi đầu", đó là lúa gì, Việt Nam có trồng được không?

Thực sự có một loại lúa khi chín cũng chẳng hề "cúi đầu", đó là lúa mạch. Ở Việt Nam, các nhà khoa học của Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng đã nghiên cứu khả năng chịu hạn của một số giống lúa mạch nhập khẩu. Tại Nghệ An, đã có người trồng lúa mạch thành công từ năm 2021.

Lúa mạch là loại ngũ cốc quan trọng thứ tư thế giới, sau ngô, lúa mì, lúa gạo

Theo thông tin trên trang web của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, lúa mạch còn gọi là đại mạch (Hordeum vulgare) là một loài thực vật thuộc họ hòa thảo được trồng nhiều ở khu vực ôn đới.

Ngày nay, lúa mạch được trồng rộng rãi ở hơn 100 quốc gia, với diện tích 46,25 triệu ha và sản lượng gần 145,8 triệu tấn, tập trung tại Liên bang Nga, Canada, Úc, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ,…

Được biết, tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các nhà khoa học đã từng nghiên cứu khả năng chịu hạn của 9 giống lúa mạch nhập nội triển vọng từ tập đoàn các giống lúa mạch chịu mặn, kết luận hai giống BCC884 và BCC483 có khả năng thích ứng cao và chịu hạn rất tốt.

Năm 2024, nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ chọn tạo và sản xuất giống cây trồng của Học viện tiếp tục thử nghiệm các giống lúa mạch triển vọng cho thấy kết quả khả quan với nhiều giống có khả năng sinh trưởng, phát triển và chống chịu sâu bệnh tốt, tiềm năng năng suất cao như giống BCC118, BCC718, BCC043, California,…

Các nhà khoa học của Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã nghiên cứu tính chịu hạn của một số giống lúa mạch. Ảnh: VNUA.

Tại Việt Nam, lúa mạch cũng đã được trồng thử nghiệm ở một vài nơi. Từ năm 2018, Trường Đại học Nông lâm TP. Hồ Chí Minh đã chế biến thành công các sản phẩm trà và bột dinh dưỡng có giá trị cao từ cỏ lúa mạch.

Gần đây, tại Nghệ An, chị Đặng Thị Tâm (xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu cũ) đã trồng thử nghiệm lúa mạch và phát triển thành công sản phẩm mỳ lúa mạch.

Trao đổi với PV Dân Việt, chị Đặng Thị Tâm cho hay: "Thời điểm năm 2017, tình cờ đi du lịch bên nước Nhật, tôi được ăn một bát mì chế biến từ mầm lúa mạch. Tôi ăn thấy rất ngon và cùng từ đó nung nấu ý tưởng làm giàu từ sản phẩm mì hữu cơ tương tự trên quê hương Nghệ An....".

Lúc đầu mày mò làm mì hữu cơ từ mầm lúa mạch chị Tâm rất cũng bỡ ngỡ và nhiều công việc mới mẻ. Nhưng sau khi đem giống lúa mạch về trồng vùng đất Diễn Thành, cây lúa mạch phát triển tốt, chị Tâm mừng lắm. 

Đặc biệt được sự giúp đỡ về kinh nghiệm trồng lúa mạch và kỹ thuật trồng lúa mạch cũng như chế biến mầm lúa mạch của chuyên gia Nhật Bản, cuối cùng sản phẩm mì hữu cơ cuối cùng cũng được đưa ra thị trường vào cuối năm 2018 và được thị trường đón nhận.

Chị Đặng Thị Tâm (xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu (cũ) của tỉnh Nghệ An) đã trồng thử nghiệm lúa mạch và phát triển thành công sản phẩm mỳ lúa mạch từ năm 2021. Ảnh: D.V

Công dụng của lúa mạch

Lúa mạch là loại ngũ cốc quan trọng đứng thứ tư trên thế giới, chỉ sau ngô, lúa mì và lúa gạo. Hạt lúa mạch thường được dùng làm thức ăn gia súc (70% sản lượng). Một số loại lúa mạch có chất lượng dinh dưỡng cao được sử dụng làm thực phẩm cho con người (bánh mì, mạch nha,…) hoặc lên men để sản xuất bia (malt bia).

Hạt lúa mạch rất giàu dinh dưỡng và chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe con người, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ngăn ngừa sỏi mật, tiểu đường, giảm cholesterol, hạn chế các nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, giảm ung thư ruột kết, hen suyễn, phòng chống loãng xương, hỗ trợ chăm sóc da,…

Cỏ lúa mạch (một dạng rau mầm lúa mạch) được đánh giá là một loại siêu dinh dưỡng, tốt cho sức khỏe có tác dụng ngăn ngừa ung thư, tiểu đường, thanh lọc cơ thể, giải độc gan, điều trị thiếu máu, táo bón, tăng cường miễn dịch, giảm béo, chống lão hóa,…

Theo trang thông tin của Bệnh viện Quốc tế Vinmec, lúa mạch cũng chứa nhiều lignans, một nhóm chất chống oxy hóa có tác dụng làm giảm đáng kể nguy cơ mắc ung thư và các bệnh về tim mạch.

Lúa mạch có thể làm giảm các cơn đói và thúc đẩy cảm giác nhanh no, từ đó giúp giảm cân hiệu quả. Sở dĩ, lúa mạch có khả năng giảm bớt phần lớn các cơn đói nhờ vào hàm lượng chất xơ hòa tan cao, được gọi là beta-glucan.

Loại chất xơ này có xu hướng tạo thành một chất giống như gel trong ruột, làm chậm lại quá trình tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng của cơ thể, từ đó kiềm chế được cơn thèm ăn và thúc đẩy cảm giác nhanh no của bạn. Hơn nữa, chất xơ hòa tan nhắm mục tiêu chủ yếu vào vùng bụng nhiều mỡ- một tình trạng có liên quan đến bệnh chuyển hóa.

Một lần nữa, hàm lượng chất xơ cao trong lúa mạch có vai trò đặc biệt trong việc tăng cường sức khỏe đường ruột của cơ thể.

Lúa mạch, giống lúa tuy chín cũng không "cúi đầu". Ảnh: T.L

Hầu hết các chất xơ được tìm thấy trong lúa mạch đều thuộc loại chất xơ không hòa tan, giúp thức ăn di chuyển qua ruột một cách dễ dàng và làm giảm khả năng táo bón. Trong một cuộc nghiên cứu kéo dài 4 tuần ở những người phụ nữ trưởng thành, việc ăn nhiều lúa mạch đã giúp họ cải thiện đáng kể chức năng ruột và tăng thể tích phân.

Mặt khác, hàm lượng chất xơ hòa tan trong lúa mạch cung cấp nguồn thức ăn dồi dào cho các lợi khuẩn đường ruột, từ đó tạo ra axit béo chuỗi ngắn (SCFA). Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng, SCFA có khả năng nuôi dưỡng các tế bào ruột, đồng thời giảm viêm và cải thiện các triệu chứng rối loạn đường ruột, chẳng hạn như hội chứng ruột kích thích (IBS), viêm loét đại tràng và bệnh Crohn.

Hàm lượng chất xơ cao trong lúa mạch cũng có thể giúp ngăn ngừa hiệu quả sỏi mật. Sỏi mật thường tồn tại ở thể rắn, có thể tự hình thành bên trong túi mật- một cơ quan nhỏ nằm bên dưới gan, giúp tạo ra axit mật mà cơ thể sử dụng để tiêu hóa chất béo. Trong hầu hết các trường hợp, sỏi mật không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Tuy nhiên, theo thời gian, các viên sỏi mật sẽ lớn dần lên và bị mắc kẹt trong ống túi mật, gây ra các cơn đau dữ dội. Khi xuất hiện triệu chứng nguy hiểm này, bệnh nhân bắt buộc phải thực hiện phẫu thuật cắt bỏ túi mật.

Loại chất xơ không hòa tan có trong lúa mạch có tác dụng hiệu quả trong việc ngăn ngừa sự hình thành của sỏi mật, từ đó làm giảm nguy cơ phẫu thuật túi mật. Trong một cuộc nghiên cứu kéo dài 16 năm, những phụ nữ có lượng chất xơ được hấp thụ vào cơ thể cao nhất sẽ làm giảm khoảng 13% khả năng phát triển loại sỏi mật phải cần đến sự can thiệp của phẫu thuật. Ngoài ra, lợi ích này dường như cũng liên quan đến liều lượng sử dụng chất xơ, ví dụ như cứ tăng 5 gram lượng chất xơ không hòa tan sẽ giúp giảm khoảng 10% nguy cơ phát triển sỏi mật.

Trong một cuộc nghiên cứu khác, những người mắc bệnh béo phì đã tham gia áp dụng một trong hai chế độ ăn kiêng giúp giảm cân nhanh chóng- một loại là chế độ ăn giàu chất xơ, và còn lại là giàu protein. Sau 5 tuần, những người thực hiện chế độ ăn giàu chất xơ có túi mật khỏe mạnh gấp 3 lần so với những người ăn kiêng giàu protein.

Lúa mạch cũng có thể làm giảm mức cholesterol của cơ thể. Các beta-glucans được tìm thấy trong lúa mạch đã được chứng minh là có khả năng làm giảm lượng cholesterol LDL (cholesterol xấu) bằng cách liên kết với axit mật. Cơ thể sẽ loại bỏ các axit mật thông qua đường phân. Sau đó, gan sẽ phải sử dụng nhiều cholesterol hơn để tạo ra các axit mật mới, từ đó làm giảm được lượng cholesterol lưu thông trong máu của bạn.

Hầu hết các loại ngũ cốc nguyên hạt đều có thể tăng cường sức khỏe tim mạch. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi thường xuyên bổ sung lúa mạch vào chế độ ăn uống hàng ngày sẽ giúp làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim.

Thực tế, lúa mạch có khả năng ngăn ngừa một số yếu tố rủi ro nhất định, bao gồm giảm mức cholesterol xấu và giảm tình trạng cao huyết áp. Khi tiêu thụ trung bình 8,7 gam chất xơ hòa tan mỗi ngày có thể làm giảm mức huyết áp từ 0,3-1,6 mmHg. Mặt khác, tình trạng cao huyết áp và cholesterol LDL cao là hai yếu tố hàng đầu gây ra các vấn đề về tim mạch. Do đó, khi cải thiện được hai tình trạng này sẽ giúp trái tim của bạn khỏe mạnh hơn.

Bổ sung lúa mạch thường xuyên vào chế độ dinh dưỡng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 bằng cách giảm lượng đường huyết trong máu và cải thiện chức năng bài tiết insulin. Điều này xuất phát một phần từ hàm lượng magie cao trong lúa mạch, đây là một loại khoáng chất đóng vai trò thiết yếu trong việc sản xuất insulin và sử dụng đường của cơ thể.