Cô giáo của những mầm xanh nơi đầu sóng

4 giờ 30 sáng, đảo Bạch Long Vĩ trơ trọi giữa đại dương. Ánh đèn pin lờ mờ vắt qua vai người đàn bà, rọi thẳng vào dãy chuồng trại phả lên mùi cám. Giữa tiếng ụt ịt đòi ăn của 22 con lợn và tiếng nháo nhác của 153 con gia cầm, đôi găng tay sờn rách bấu chặt quai gàu, dội nước rửa trôi phân lợn. Xô chậu va vào nhau chan chát. Chị rướn người xách xô cám nặng trịch, bước trên cát sỏi gồ ghề. Hửng sáng, chị lại cùng chồng vác cuốc ra vườn. Giữa đảo xa quanh năm thiếu nước ngọt, dẫu có người kề vai gánh vác, chị vẫn hì hục bổ từng nhát cuốc lên luống trồng rau trên khu vườn hơn 1.000 m², từng giọt mồ hôi lăn dài từ thái dương xuống trán, đọng trên sống mũi.

Thế nhưng, chỉ vài tiếng sau, người ta lại thấy một hình ảnh khác. Trong lớp ghép 3 - 4 tuổi ở Trường tiểu học Bạch Long Vĩ (ngôi trường duy nhất trên đảo tiền tiêu), chục đứa trẻ lên ba đang ngằn ngặt khóc. Bố mẹ chúng là ngư dân, đêm mải đi câu, sáng vội thả con ở lớp, nhiều đứa chưa kịp rửa mặt. Trẻ con thấy bạn khóc cũng đồng loạt gào theo. Lúc này, người đàn bà hồi sáng đã khoác lên mình bộ đồng phục giáo viên tươm tất. Đôi tay chai sần vì cuốc đất sau khi lột bỏ găng tay lại tỉ mẩn dùng kìm bấm móng tay cáu bẩn cho một bé gái. Bàn tay ấy luồn qua mái tóc khét lẹt mùi nắng, khéo léo tết lại cho gọn. Chị múc từng thìa cháo, thổi nguội, đút cho một cậu bé đang tèm lem nước mũi. Cậu bé ợ lên, phun đầy cháo ra áo chị. Chị khẽ chau mày, nhưng vội choàng tay ôm lấy con để cháo không xộc vào mũi rồi nở nụ cười nhẫn nại, lau miệng cho đứa trẻ. Ngư dân Nguyễn Thị Thùy nói: "Nghề chài lưới đi sớm về muộn khiến vợ chồng tôi không thể sát sao được con. Nếu không có cô giáo chăm sóc cháu, chắc vợ chồng tôi phải bỏ biển về đất liền".

"Gieo mầm xanh" trên đảo

"Nữ nông dân" tháo vát góp phần cung cấp thực phẩm tươi sống cho đảo Bạch Long Vĩ rồi lại ân cần dỗ trẻ chính là cô giáo Phạm Thị Ngoan (sinh năm 1988). Chị hiện là giáo viên Trường tiểu học Bạch Long Vĩ, đặc khu Bạch Long Vĩ, TP.Hải Phòng - ngôi trường chỉ vỏn vẹn 8 cán bộ, giáo viên và 41 học sinh. Giữa bốn bề quanh năm sóng gió, nhờ sự dìu dắt của cô Ngoan, cậu bé lem luốc nôn trớ ra áo cô ngày nào, giờ đã biết chạy ùa vào cửa chào cô mỗi sáng. Nhiều trẻ vốn quen với nếp sống tự do ở đảo, chỉ sau 2 tuần ra lớp đã tự giác xúc cơm, không quấy khóc, biết khoanh tay chào người lớn và biết cất đồ chơi.

Sự ân cần, tận tụy của cô giáo Ngoan trong giờ lên lớp ở Trường tiểu học Bạch Long Vĩ

Ảnh: Phạm Lương Thiện

Nhìn cô Ngoan cầm tay trẻ uốn từng động tác múa, ít ai biết chị phải đi đường vòng để đặt chân lên bục giảng. Ngày ấy, ở Vĩnh Bảo quê nhà, gia tài tuổi thơ của Ngoan chỉ là chiếc bàn học bằng hòm tôn sứt sẹo - kỷ vật của người bố thời dân quân. Bàn tay cô giáo lớp một ấm áp uốn từng nét chữ đầu đời đã gieo vào lòng Ngoan ước mơ giản dị được mặc áo dài đứng trên bục giảng. Hè 2006, cánh cửa tương lai của Ngoan đóng lại bằng lời nghẹn đắng của mẹ: "Có đỗ thì bố mẹ cũng không có tiền nuôi con ăn học đâu". Ngày 10.7.2006, bạn bè nô nức đi thi đại học thì ở bến cảng, Ngoan lặng lẽ ôm chiếc hòm tôn cũ, lên tàu ra đảo Bạch Long Vĩ gia nhập Liên đội Thanh niên xung phong. 18 tiếng lênh đênh hải trình hơn 110 cây số, mùi dầu khét lẹt, sóng quật liên hồi khiến Ngoan say lịm, mật xanh mật vàng ụa ra…

Trước cái nắng rát da, gió biển mặn chát và những đêm bão bật mái tôn, đôi tay cô gái 18 tuổi chỉ quen cầm bút nay phồng rộp, rớm máu vì khuân đất đá. Đêm xuống, toàn thân ê ẩm, cô nằm nghe sóng gầm gào ngoài bến. Chiều nọ, Ngoan đón một cậu bé vương nồng mùi biển, giàn giụa nước mắt vì đói và khát hơi mẹ. Cô lóng ngóng lau mặt, ôm em vào lòng. Hơi ấm truyền sang, đứa trẻ nín bặt rồi tròn xoe mắt, ngước lên nhìn cô, bập bẹ gọi: "Cô ơi!". Nhìn những ngón tay bé xíu bấu chặt vạt áo lấm tấm mồ hôi của mình, Ngoan tự hỏi: "Tại sao mình không tự "gieo mầm xanh" trên hòn đảo này?".

Khát khao ấy càng cháy bỏng hơn khi Ngoan làm mẹ. Năm năm sau ngày đặt chân lên đảo, Ngoan bén duyên cùng một chàng thanh niên xung phong. Hai bé trai kháu khỉnh lần lượt chào đời giữa tiếng sóng Bạch Long Vĩ. Đằng đẵng xa nhà để bám trụ trên đảo tiền tiêu, chị nợ đấng sinh thành một chữ "hiếu". Căn nhà cấp 4 tuềnh toàng chỉ còn hai thân già còm cõi. Không thể bỏ lớp ở đảo cũng không đành nhìn bố mẹ sầu héo, Ngoan rứt ruột gửi con về đất liền để tiếng trẻ bi bô trở thành "liều thuốc" duy nhất níu giữ sinh khí cho ông bà và cũng để mình an lòng "gieo chữ" nơi đầu sóng.

Hình ảnh cô Ngoan ngồi thu lu góc giường, khuôn mặt in vệt sáng xanh từ màn hình điện thoại lặp đi lặp lại hằng đêm trong căn nhà nhỏ. Vượt sóng, những tin nhắn từ đất liền hiện lên nhói buốt: "Thằng Hưng đêm qua sốt hầm hập không ngủ được, con ạ". Nước mắt lã chã rơi, cô xoa vội lên bức ảnh con trên điện thoại như muốn vuốt ve vầng trán đang nóng nhưng ngón tay chai sần chỉ chạm được mặt kính vô hồn. Biển khơi cách trở, cô giáo chỉ biết víu lấy thành giường, kìm tiếng nấc vào trong.

Nỗi nhớ con cồn cào tiếp tục thôi thúc chị biến ước mơ gieo chữ năm xưa thành hiện thực để được tự tay chăm sóc những đứa trẻ trên đảo. Mãi đến năm 2014, Ngoan mới gom đủ tiền để đăng ký học Trung cấp Sư phạm mầm non hệ tập trung ở đất liền. Để vừa bám đảo, vừa học tập, cô phải chắt chiu từng ngày phép hiếm hoi, bắt những chuyến tàu cá chạy 10 tiếng mới vào đến đất liền. Những dịp phải ở đảo, cô lại chong đèn bên trang sách. Tháng 2.2019, nữ thanh niên xung phong Phạm Thị Ngoan chính thức trở thành giáo viên mầm non của Trường tiểu học Bạch Long Vĩ.

Ban ngày, cô chăm trẻ để bố mẹ chúng mưu sinh trên biển. Đêm xuống, khi chuồng trại đã yên, cô lại đối diện với khoảng trống vắng con. Mỗi lần bón cháo cho học trò, vuốt mái tóc cho một bé gái vắng mẹ, trái tim cô lại thao thức: "Giờ này ở quê, con có bướng bỉnh để ông bà buồn không?". Sự bù đắp cho các con chỉ đếm trên đầu ngón tay vào những dịp hè hiếm hoi hay kỳ nghỉ tết. Hai đứa trẻ lớn lên thiếu vòng tay mẹ, thi thoảng cất tiếng gọi "mẹ ơi" qua những cuộc gọi video chập chờn.

Thầy Ngô Quang Minh, Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: "Cô Ngoan là "cây" văn nghệ của đảo. Nhờ sự tận tụy lo từng bữa ăn, giấc ngủ của cô Ngoan và các thầy cô ở đây, 100% trẻ em trên đảo đều ra lớp. Đó là nền tảng để ngư dân thực sự coi đảo là nhà, yên tâm bám biển".

Khi được hỏi lý do gắn bó với Bạch Long Vĩ đầy bão giông, cô giáo Ngoan chỉ cười hiền: "Nếu bảo vì yêu đảo mà gắn bó thì nghe có vẻ khách khí, nhưng thực tế với tôi là vậy. Tôi yêu đảo và yêu những đứa trẻ nơi đây".

Bình minh rực nắng trên đảo tiền tiêu, ô cửa lớp ghép lại vang lên tiếng trẻ ê a. Nơi đó, người phụ nữ giấu đi giọt nước nhớ con, dịu dàng tết lại mái tóc khét nắng cho một bé gái làng chài. Ở nơi xa nhất vịnh Bắc Bộ, nụ cười nhẫn nại ấy dạy trẻ những bài ca, điệu múa để chủ quyền quốc gia mãi mãi là bất khả xâm phạm.