Chuyên gia chỉ cách để doanh nghiệp Việt 'lớn nhanh mà không vỡ'

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp Việt "muốn lớn" phải có năng lực tăng trưởng nhanh, tức khả năng tăng trưởng nhiều lần mà vẫn vận hành tốt.

Giải pháp để doanh nghiệp Việt phát triển bền vững được các chuyên gia đề cập tại diễn đàn CEO Việt Nam, chiều 8/8. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch sáng lập Viện Lãnh đạo, quản trị và quản lý Việt Nam, nêu vấn đề: "Vì sao Việt Nam có rất nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp thành công nhưng lại rất ít doanh nghiệp thực sự lớn?".

Theo ông, Việt Nam có hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ, hàng chục nghìn doanh nghiệp vừa, nhưng số doanh nghiệp có doanh thu trên 1.000 tỷ đồng vẫn còn ít. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khi quy mô tăng từ 100 lên 1.000 tỷ đồng, hoặc từ 1.000 lên 10.000 tỷ đồng. "Đó là giai đoạn doanh nghiệp bứt phá nhưng cũng là giai đoạn dễ vỡ nhất", ông nói.

Nhiều doanh nghiệp tăng doanh thu rất nhanh nhưng lợi nhuận không tăng, doanh thu tăng nhưng dòng tiền âm, thị trường mở rộng nhưng văn hóa doanh nghiệp bị phá vỡ, mở thêm chi nhánh nhưng chất lượng dịch vụ đi xuống, tăng nhân sự nhưng năng suất lao động giảm.

Lý giải nhận định này, ông cho biết, khi công ty còn nhỏ, người sáng lập có thể tự quyết hầu hết công việc. Các thành viên ngồi gần nhau, quyết định được truyền đi nhanh và tổ chức vận hành bằng những hệ thống đơn giản. Nhưng khi quy mô tăng gấp 5-10 lần, cách quản trị này không còn phù hợp. Đó là khi những điểm yếu bắt đầu bộc lộ.

Chủ tịch Viện Lãnh đạo, quản trị và quản lý Việt Nam cho rằng, cần phân biệt giữa tăng trưởng nhanh và năng lực tăng trưởng nhanh. Tăng trưởng có thể đến từ một sản phẩm tốt, thị trường thuận lợi hoặc một cơ hội kinh doanh. Còn năng lực tăng trưởng nhanh là khả năng doanh nghiệp mở rộng nhiều lần mà vẫn vận hành tốt.

Nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch sáng lập Viện Lãnh đạo, quản trị và quản lý Việt Nam phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Trọng Đạt

Theo ông, khi bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, người CEO không chỉ điều hành mà còn phải xây dựng tổ chức. Để tăng trưởng nhanh mà không đứt gãy, doanh nghiệp cần chiến lược phù hợp; hệ thống vận hành không phụ thuộc vào CEO; có đội ngũ lãnh đạo kế cận; kết hợp cùng năng lực quản trị rủi ro và xây dựng được văn hóa tăng trưởng.

"Vai trò lớn nhất của một CEO không phải là tạo ra doanh thu, cũng không phải là tối đa hóa lợi nhuận trong từng năm, mà là xây dựng một tổ chức có thể tăng trưởng liên tục qua nhiều thế hệ", ông nhấn mạnh.

Đồng tình với nhận định trên, GS.TS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu cho rằng, tăng trưởng nhanh và thành công là hai vấn đề khác nhau. Doanh nghiệp muốn tăng trưởng phải đồng thời xây dựng nền tảng quản trị để không bị chính tốc độ mở rộng làm đứt gãy.

Theo ông, ba vấn đề thường xuất hiện khi doanh nghiệp tăng trưởng nhanh là năng lực lãnh đạo không theo kịp, quy mô và độ phức tạp của tổ chức tăng lên, trong khi năng lực cán bộ, công nghệ và các yếu tố khác không được nâng lên tương ứng. Đây là "cạm bẫy năng lực", ông Khương nói.

Chia sẻ góc nhìn, GS Khương cho rằng, "tăng trưởng nhanh không phải chỉ là làm tốt hơn trong cái nhà cũ", doanh nghiệp phải tạo ra giá trị cao hơn, phát triển công nghệ, đào tạo nhân sự và thay đổi phương thức quản trị.

Trong khi đó, TS Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell Việt Nam, dẫn hành trình phát triển của chính doanh nghiệp để minh họa cho những thay đổi trong quản trị khi quy mô tăng lên.

Từ 5 nhân sự khi thành lập năm 2013, Marvell Việt Nam hiện có hơn 650 người và là trung tâm R&D lớn thứ ba của tập đoàn. Theo ông Đạm, bài toán không chỉ là mở rộng đội ngũ mà phải nâng hiệu quả và năng suất, đồng thời xây dựng quy trình đủ tốt để tổ chức có thể lớn lên mà không đánh mất tốc độ.

Tổng giám đốc Marvell Việt Nam - TS Lê Quang Đạm. Ảnh: Trọng Đạt

Theo TS Lê Quang Đạm, muốn "lớn lên mà không vỡ", doanh nghiệp không nên chỉ tìm cách quản lý tốc độ tăng trưởng mà phải chủ động xây dựng năng lực cho quy mô tương lai, bởi tăng trưởng cũng là phép thử với tổ chức. "Tăng trưởng không làm thay đổi doanh nghiệp, mà làm lộ rõ doanh nghiệp", ông nói, thêm rằng điểm mạnh sẽ lớn hơn, nhưng điểm yếu cũng nhanh chóng bộc lộ.

Khi đội ngũ tăng từ vài người lên hàng trăm người, doanh nghiệp cần những quy trình chặt chẽ hơn. Mục tiêu của quy trình không phải kiểm soát con người, mà giúp họ kiểm soát công việc và hiệu quả. "Quy trình tốt giúp tự do hơn, sáng tạo tốt hơn", TS Đạm nói.

Trọng Đạt