NSƯT - Đạo diễn hình ảnh K’Linh: Làm việc với tinh thần tôn trọng lịch sử sẽ tạo bản sắc riêng

Nhìn lại hành trình nhiều năm gắn bó với điện ảnh, anh nghĩ điều gì là thử thách lớn nhất của một nhà quay phim ở VN: kỹ thuật, áp lực sản xuất hay việc giữ được "cái tôi" nghệ thuật?

Với cá nhân tôi, thử thách lớn nhất không phải là những điều trên mà là phải luôn học hỏi. Trong điện ảnh, nếu chậm chân, bạn sẽ bị bỏ lại bởi mọi thứ đang phát triển và thay đổi quá nhanh trong khi sự gắn kết giữa các cá nhân ngày càng yếu đi. Trong một tập thể đoàn phim, sự gắn kết và trao đổi trực tiếp là chìa khóa giúp nhà quay phim và nhiều người có kết quả tốt nhất khi làm việc cùng nhau. Nhân sự và nhân lực luôn là điều quan trọng nhất.

Một nhà quay phim thường đứng phía sau ánh hào quang của bộ phim. Đã bao giờ anh cảm thấy nghề này đòi hỏi sự hy sinh rất lớn nhưng lại ít được khán giả nhìn thấy?

Với tôi, điều đơn giản nhất là được làm nghề, được tham gia dự án. Khi nhìn thấy thành quả và được sự công nhận từ nhà sản xuất, đạo diễn và trên hết là sự đón nhận bộ phim từ khán giả, đã là hạnh phúc rồi. Còn công việc nào cũng có áp lực, cái khó riêng. Mình đã chọn nghĩa là chấp nhận đi cùng, cống hiến hết mình. Và trên hết vẫn là niềm đam mê nghề khiến những gì mình chấp nhận là xứng đáng, nên tôi chưa bao giờ thấy bản thân thiệt thòi. Điều tôi nhận được chính là vẻ đẹp của những khung hình trên màn ảnh đã bù đắp tất cả.

Anh từng tham gia "vẽ" nên hình ảnh của nhiều dòng phim khác nhau: hành động, tâm lý, lịch sử, dã sử… Thể loại nào thực sự "làm khó" anh nhất?

Mỗi dự án là một hành trình và trải nghiệm mới. Mỗi giai đoạn, sự thể hiện với từng thể loại đều khác nhau theo sự phát triển của điện ảnh, nên thật sự với tôi điều khó nhất là cập nhật kiến thức để có thể kể câu chuyện qua mỗi bộ phim theo phương cách mới nhưng vẫn giữ được phong cách theo từng thể loại. Mỗi thể loại đều có cách thể hiện riêng và phim tâm lý là thể loại phim khó nhất, vì nó đòi hỏi sự chạm đến cảm xúc cho khán giả.

Có dự án nào khiến anh từng cảm thấy áp lực đến mức phải liên tục thay đổi tư duy hình ảnh, thậm chí nghi ngờ khả năng của chính mình?

Nghi ngờ khả năng thì cũng không hẳn đúng, nhưng tôi phải luôn tự hỏi và tìm lời giải về phong cách thể hiện cùng nhiều yếu tố kỹ thuật cho mỗi dự án. Dự án càng tưởng đơn giản thì càng khó, vì trong sự đơn giản ấy sẽ không có nhiều khoảng không gian để sáng tạo hay truyền tải những khoảnh khắc ấn tượng. Thay đổi tư duy trong khi thực hiện dự án là điều bình thường và tất yếu để nhìn nhận những thiếu sót và làm cho mọi thứ tốt hơn, gần hơn với tầm nhìn của đạo diễn và tác phẩm.

Trong rất nhiều bộ phim anh từng tham gia, đâu là cảnh quay khiến anh "đau đầu" nhất vì vừa phải đẹp về thị giác, vừa giữ được cảm xúc và tinh thần riêng của phim cũng như chất riêng của anh?

Có lẽ Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối là bộ phim khiến tôi rơi vào trạng thái như vậy. Làm việc trong bối cảnh bị giới hạn trong một không gian chật hẹp nhưng vẫn phải giữ được yếu tố mỹ thuật, giữ được cảm xúc và tinh thần của bộ phim là điều khó nhất. Cũng may mắn bộ phim đó tôi có một ê kíp đồng lòng và cùng nhau khắc phục những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua.

Một số nhà quay phim thường nói rằng có những cú máy chỉ vài chục giây nhưng phải đánh đổi bằng nhiều ngày chuẩn bị. Anh có thể kể một cảnh quay từng khiến ê kíp phải "chiến đấu" rất nhiều để hoàn thiện?

Dự án sắp được công chiếu Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh có nhiều cảnh và trường đoạn như vậy. Có những cảnh mà chúng tôi mất nhiều tuần chuẩn bị, nhiều ngày để quay và chỉ có thể chắt lọc ra một vài phút trên phim. Cảm giác như những cảnh quay ấy được "chưng cất" để cho ra những giọt cuối cùng.

Vậy khi quay một bộ phim lịch sử - huyền sử như Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh, anh phải "đấu trí" ra sao với từng cảnh quay, khung hình? Và lúc này kinh nghiệm của một nhà quay phim gạo cội đã giúp anh vượt ải ra sao?

Với những bối cảnh rộng và đông diễn viên, chúng tôi bị giới hạn bởi thời gian làm việc vì mất nhiều thời gian cho phục trang và hóa trang, vì vậy cần có một kế hoạch được bàn bàn bạc kỹ trước với các bộ phận, để tìm ra giải pháp then chốt giải quyết vấn đề thời gian. 

Ngoài ra khi quay những cảnh hành động, nhất là những cảnh đêm theo yêu cầu của đạo diễn hành động, tất cả phải được quay ở tốc độ cao, đó là thử thách về mặt kỹ thuật. Và lúc này chúng tôi cùng nhau giải quyết bằng những phương án cho hệ thống chiếu sáng và hệ thống máy quay đặc biệt để xử lý được vấn đề đó.

Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh là phim dã sử, hành động mang màu sắc huyền bí và lịch sử. Ở dự án này anh cảm thấy thú vị và áp lực nhất là gì?

Làm phim dã sử huyền bí có chất liệu từ lịch sử luôn là điều hấp dẫn với cả người làm nghề lẫn khán giả. Tôi cũng không ngoại lệ. Còn áp lực lớn nhất là hình ảnh phải tái hiện không khí lịch sử, tạo tính điện ảnh và làm sao để khán giả trẻ vẫn cảm thấy gần gũi. Đó là những thử thách rất lớn không chỉ đối với riêng tôi mà cả ê kíp. Và chúng tôi đã cố gắng hết sức trong điều kiện cho phép để đem bộ phim đến khán giả.

Những cảnh hành động, chiến trận hoặc bối cảnh cổ trang trong phim có khiến anh đặt ra yêu cầu đặc biệt nào về ánh sáng, góc máy, chuyển động máy quay để vừa hùng tráng vừa giữ được tinh thần Việt?

Nói về yêu cầu đặc biệt thì chắc chắn là khá nhiều trong dự án này. Nhưng tôi không muốn nói quá nhiều mà hãy để khán giả và giới làm nghệ thuật có nhận xét khách quan khi phim ra rạp. Gần như tất cả những đại cảnh tôi và ê kíp đều phải chỉnh sửa rất nhiều, thậm chí là "đấu trí" ở mỗi khung hình rồi cùng nhau bàn bạc để tìm ra phương án tốt nhất trong điều kiện khá khó khăn về mọi mặt.

Vậy khó khăn mà anh đề cập là gì khi quay phim có chất liệu từ lịch sử mang màu sắc hư cấu như Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh?

Khó khăn lớn nhất vẫn là thời gian làm việc trong một ngày sẽ ít hơn dự án bình thường. Trung bình các diễn viên mất từ 4 - 5 giờ đồng hồ để hóa trang và thay phục trang, trong khi thời gian làm việc một ngày có giới hạn. Đó cũng chính là lý do số lượng ngày quay một bộ phim dã sử có yếu tố lịch sử thường nhiều hơn so với một bộ phim bình thường.

Phim dã sử - lịch sử VN luôn đối mặt với áp lực bị so sánh với phim lịch sử - cổ trang nước ngoài. Là người làm hình ảnh, anh có trăn trở gì về việc tạo ra một bản sắc thị giác đủ riêng cho phim lịch sử Việt?

Tạo bản sắc riêng cho phim lịch sử Việt là một tham vọng quá lớn vì chúng ta gần như không có nhiều dự án như vậy trước đây để so sánh hay học hỏi; chắc chắc cần thêm thời gian và nhiều dự án nữa để điều đó được hình thành. 

Với bản thân tôi khi thực hiện dự án cũng chỉ biết cố gắng hết sức mình, tham khảo nhiều nguồn tư liệu. Hơn nữa, tôi luôn nghĩ chỉ cần có tình yêu với lịch sử dân tộc và làm việc với tinh thần tôn trọng lịch sử sẽ tạo ra bản sắc riêng.

Khi khán giả xem phim, anh muốn họ nhận ra dấu ấn của anh ở đâu trong từng khung hình?

Điều tôi hướng đến và vẫn tiếp tục cố gắng là hình ảnh sẽ được dung hòa vào bộ phim. Bạn không thể có ngôn ngữ hình ảnh khi chỉ đứng một mình. Nó là sự tổng hợp của câu chuyện, diễn xuất, tiếng động, âm nhạc, bố cục, ánh sáng…; tất cả được trình diễn và là một thể thống nhất để tạo nên cảm xúc cho khán giả.

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh, flycam, CGI hay AI hỗ trợ ngày càng nhiều, theo anh vai trò của nhà quay phim thay đổi ra sao? Liệu cảm xúc con người có đang bị công nghệ lấn át?

Công nghệ có thể phát triển, nhưng bản chất của điện ảnh vẫn là tạo ra cảm xúc. Vai trò của công nghệ không thể thay thế con người để làm điều đó. Công nghệ chỉ là công cụ để thực hiện công việc tốt hơn, nhanh hơn và hoàn thiện hơn mà thôi. Công việc của nhà quay phim cũng vậy. Những khung hình cũng cần cảm xúc, và người quay phim cần "bắt" được cảm xúc đó. Những điều này khó ai làm thay cho "chính chủ" được.

Từng làm việc với nhiều đạo diễn, anh thường dung hòa thế nào giữa cái nhìn cá nhân của đạo diễn và "cái tôi" hình ảnh của một nhà quay phim?

Đạo diễn như một thuyền trưởng. Ở vị trí của tôi là làm sao giúp người thuyền trưởng đó dẫn con tàu đi đúng hướng nhất. Cái tôi của nhà quay phim chỉ được phép giới hạn trong không gian rất nhỏ, và điều đó cuối cùng cũng chỉ để phục vụ cho mục đích là đi đúng hướng người đạo diễn vạch ra.

Với những phim quy mô lớn, áp lực doanh thu trăm tỉ thường rất nặng nề. Điều đó có khiến nhà quay phim phải lựa chọn những khung hình "an toàn" hơn thay vì thử nghiệm?

Thử nghiệm hay an toàn chỉ là một khái niệm trong sự sáng tạo. Áp lực doanh thu không làm thay đổi tầm nhìn tổng thể của một bộ phim và cả nhà quay phim. Điều quan trọng nhất là tôi phải tìm được phương án tốt nhất và gần nhất với tầm nhìn của nhà sản xuất và đạo diễn.

Anh mong khán giả nhớ mình như một "tay máy vàng" tạo nên những cú máy đẹp hay là người kể chuyện bằng hình ảnh mang đậm cảm xúc?

Người kể chuyện bằng hình ảnh mang đậm cảm xúc chắc chắn là điều tôi hướng tới và đang tiếp tục cố gắng để làm được điều đó. Hạnh phúc nhất của tôi không phải là một danh xưng mỹ miều nào mà chính là sản phẩm được tạo ra, thể hiện trên màn ảnh và được đón nhận. 

Mỗi bộ phim là công sức của cả một tập thể. Và dấu ấn của tôi qua những bộ phim đó sẽ dung hòa thành một thể thống nhất với các yếu tố khác để tạo ra những câu chuyện trên màn ảnh.