Chế độ ăn keto hỗ trợ điều trị bệnh động kinh thế nào?

Từ một ngày lên cơn co giật 2-3 lần, mỗi lần 1 phút, sau vài tháng áp dụng chế độ ăn keto, bé Mạnh (1,5 tuổi, Hà Nội) 7-10 ngày mới lên cơn một lần.

Bé Mạnh được phát hiện mắc bệnh động kinh khi mới hơn 3 tháng tuổi. Cả giai đoạn 6-12 tháng, cuộc sống của bé gắn liền với Bệnh viện Nhi trung ương. Tuy nhiên, những liều thuốc điều trị chỉ giúp bé cắt cơn ban đầu, sau đó không còn hiệu quả. Bé được kết luận động kinh kháng thuốc. Bác sĩ chuyển sang điều trị bằng dinh dưỡng, với chế độ ăn keto bậc 3.1. Sau hơn hai tháng áp dụng chế độ này, bé giảm cơn dần, từ một ngày lên cơn khoảng 2-3 lần xuống 7-10 ngày mới lên cơn một lần. Thực đơn keto của bé tiếp tục được nâng lên bậc 3,5:1, sau 2-3 tháng, bé đã cắt cơn hoàn toàn, giảm hơn 90%.

Một bữa trưa theo thực đơn keto gồm cơm nưa, trứng hấp rau củ mayo, bắp cải xào cà chua, canh bí đỏ và dâu tây kem tươi được giới thiệu tại lớp tập huấn "Chế độ dinh dưỡng sinh ceton cho người bệnh động kinh kháng thuốc" khu vực phía Nam. Ảnh: Diệp Chi

Chia sẻ tại lớp tập huấn "Chế độ dinh dưỡng sinh ceton cho người bệnh động kinh kháng thuốc" khu vực phía Nam diễn ra cuối tuần qua, ThS Hà Thanh Sơn (Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế) cho biết, chế độ ăn keto (còn gọi chế độ dinh dưỡng sinh ceton) đã được ứng dụng trong điều trị bệnh động kinh từ đầu thế kỷ 20. Năm 2009, Hiệp Hội chống động kinh quốc tế (ILAE) ban hành "Hướng dẫn điều trị động kinh kháng thuốc bằng chế độ ăn keto" lần đầu. Tại Việt Nam, năm 2025, Bộ Y tế cũng ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn chế độ dinh dưỡng sinh ceton cho người bệnh động kinh kháng thuốc".

ThS Hà Thanh Sơn cho biết, y học cổ đại quan niệm thức ăn là thuốc, y học hiện đại cũng coi dinh dưỡng là một phần trong phác đồ điều trị tổng thể. Bộ Y tế xác định dinh dưỡng trong điều trị là "liều thuốc của người bệnh".

Cũng tại buổi tập huấn, TS.BS Nguyễn Thị Thu Hậu, Trưởng khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, chế độ dinh dưỡng sinh ceton là một phương pháp điều trị bằng chế độ dinh dưỡng đặc biệt có hàm lượng chất béo rất cao, protein ở mức trung bình và lượng carbohydrate rất thấp. Chế độ này thúc đẩy quá trình "ketosis" - trạng thái cơ thể đốt cháy chất béo thay vì carbohydrate để tạo năng lượng, từ đó tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến hoạt động điện học của não bộ giúp giảm cơn động kinh. TS.BS Hậu dẫn chứng, cơ cấu năng lượng trong khẩu phần ăn bình thường gồm bột đường chiếm 55%, đạm chiếm 15% và béo chiếm 30%, nhưng ở chế độ ăn keto cổ điển, các con số này lần lượt là 3%, 7% và béo 90%.
Chế độ keto có các tỷ lệ keto (khối lượng chất béo so với tổng khối lượng protein và carbohydrate) khác nhau phù hợp với mục tiêu điều trị của từng người. Việc áp dụng tỷ lệ keto nào sẽ do bác sĩ điều trị quyết định.

TS.BS Nguyễn Thị Thu Hậu trình bày "Chế độ dinh dưỡng sinh ceton (chế độ ăn keto) trong điều trị động kinh kháng thuốc" tại buổi tập huấn. Ảnh: Diệp Chi

Chế độ ăn keto bao gồm ba hình thức: bữa ăn keto hoàn toàn từ thực phẩm; công thức keto (medical food) dạng lỏng, uống liền; bữa ăn keto kết hợp công thức keto. Người bệnh có thể kết hợp linh hoạt các hình thức, tùy theo tình trạng dinh dưỡng, bệnh lý và sự tuân thủ của người bệnh.

Các dạng công thức keto đều có thể được áp dụng nội trú hoặc ngoại trú. Một số lợi ích của công thức keto dạng lỏng ăn liền bao gồm tính ngon miệng, dễ chuẩn độ khẩu phần, giảm nguy cơ sai sót trong tính toán hoặc chuẩn bị và cải thiện sự tuân thủ của người bệnh. Một sản phẩm công thức keto quen thuộc tại thị trường Việt Nam là thực phẩm dinh dưỡng y học KetoVie 4:1 - Hương vani, do Công ty Ajinomoto Việt Nam nhập khẩu nguyên hộp từ Mỹ, được sử dụng cho người bệnh với sự giám sát của nhân viên y tế.

Bệnh nhân cần áp dụng chế độ ăn keto trong khoảng 3-6 tháng để đánh giá hiệu quả kiểm soát cơn động kinh. Dẫn chứng các nghiên cứu, bác sĩ Hậu cho biết 50-60% bệnh nhân giảm trên 50% số cơn động kinh sau hơn ba tháng điều trị; 10-20% bệnh nhân hết hoàn toàn cơn giật. Chế độ ăn keto an toàn và hiệu quả cho cả trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người trưởng thành mắc động kinh kháng thuốc.

Tại buổi tập huấn, cả TS.BS Nguyễn Thị Thu Hậu và PGS.TS.BS Nguyễn Lê Trung Hiếu (Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2) đều cho rằng, chế độ dinh dưỡng keto thậm chí có thể áp dụng cho cả bệnh nhân động kinh không kháng thuốc. Bên cạnh hiệu quả trong giảm tần suất hoặc giúp ngừng cơn động kinh, chế độ ăn keto còn mở ra triển vọng giảm liều hoặc thậm chí ngưng thuốc chống động kinh, từ đó giảm gánh nặng kinh tế và tác dụng phụ do thuốc gây ra. Hơn nữa, thực hành chế độ ăn keto theo hình thức kết hợp bữa ăn keto và thực phẩm dinh dưỡng y học keto uống liền còn có thể góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Cán bộ y tế tham gia lớp tập huấn tham khảo các gợi ý thực đơn keto do Khoa dinh dưỡng (Bệnh viện Nhi đồng 2) kết hợp Công ty Ajinomoto Việt Nam xây dựng. Ảnh: Diệp Chi

Bệnh viện Nhi đồng 2 chính thức triển khai điều trị động kinh kháng thuốc bằng chế độ ăn keto từ năm 2018. Năm 2019, bệnh viện phê duyệt phác đồ chế độ ăn keto và sổ tay hướng dẫn dành cho người chăm sóc bệnh nhân. Hiện nay, mỗi năm bệnh viện điều trị khoảng 50 bệnh nhân động kinh kháng thuốc bằng chế độ ăn keto. Hai năm qua, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Nhi đồng 2 phối hợp Ajinomoto Việt Nam triển khai hoạt động đa dạng hóa thực đơn keto kết hợp công thức keto.

Công ty Ajinomoto Việt Nam được thừa hưởng lợi thế hơn 100 năm nghiên cứu và ứng dụng "Khoa học về Axit amin" (AminoScience) với nhiều thành tựu trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh từ Tập đoàn Ajinomoto. Đồng thời, công ty có sự am hiểu văn hóa ẩm thực Việt Nam và các kỹ thuật chế biến món ăn đảm bảo vị ngon. Bộ thực đơn keto do công ty phối hợp với Khoa Dinh dưỡng và các chuyên gia dinh dưỡng phát triển gồm các món ăn giàu chất béo, đáp ứng đúng tỷ lệ keto mà vẫn ngon miệng. Bộ thực đơn là tài liệu tham khảo, giúp các bác sĩ điều trị, chuyên gia thần kinh, chuyên gia dinh dưỡng và bệnh nhân, người nhà bệnh nhân có thể hình dung thực tế về chế độ ăn, đồng thời nắm được những bí quyết chuẩn bị bữa ăn, từ đó giúp bệnh nhân theo đuổi phương pháp điều trị bằng chế độ ăn keto một cách dễ dàng, tiện lợi hơn.

Việc mở rộng sang lĩnh vực dinh dưỡng y học chuyên biệt thể hiện nỗ lực của Ajinomoto Việt Nam góp phần giải quyết các vấn đề về thực phẩm và sức khỏe cho cộng đồng.

Gợi ý thực đơn 1 ngày với mức năng lượng 1100 kcal trong bộ thực đơn keto do Ajinomoto Việt Nam phối hợp các chuyên gia dinh dưỡng, Khoa Dinh dưỡng (Bệnh viện Nhi Đồng 2) phát triển. Ảnh: Ajinomoto

Ngoài ra, doanh nghiệp đang triển khai các sáng kiến dinh dưỡng như "Bữa ăn học đường" góp phần cải thiện dinh dưỡng và tầm vóc cho học sinh tiểu học, "Chương trình dinh dưỡng bà mẹ và trẻ em" đóng góp vào chăm sóc dinh dưỡng, sức khỏe cho bà mẹ mang thai, cho con bú và trẻ em dưới 5 tuổi.

Ajinomoto Việt Nam hướng đến hiện thực hóa mục đích tồn tại "Góp phần mang đến sức khỏe và hạnh phúc cho người dân và xã hội Việt Nam" thông qua việc cung cấp những sản phẩm chất lượng và sáng kiến có giá trị với nền tảng 'Khoa học về Axit amin' (AminoScience)".

*Tên bệnh nhi đã thay đổi

Kim Anh