Chặng nước rút xử lý trụ sở dôi dư: Điểm nghẽn không nằm ở cơ chế

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), quá trình xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư do sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, được chia thành 3 giai đoạn.

Giai đoạn đầu là trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy, phải tiến hành kiểm kê, rà soát toàn bộ tài sản, đưa ra phương án cơ sở nào tiếp tục sử dụng, cơ sở nào điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý khác.

Giai đoạn thứ hai là khi bộ máy mới bắt đầu vận hành. Lúc này yêu cầu lớn nhất là phải đảm bảo cơ sở vật chất để chính quyền hoạt động thông suốt, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp, không để gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính.

"Hiện nay, chúng ta đang ở giai đoạn ba, tức là tiếp tục rà soát lại toàn bộ tài sản sau sắp xếp. Những tài sản tiếp tục sử dụng thì phải rà soát theo quy định về tiêu chuẩn, định mức. Còn những cơ sở dôi dư thì phải xử lý và đưa vào khai thác."

"Hai giai đoạn này chúng ta đã thực hiện thành công", ông Nguyễn Tân Thịnh khẳng định.

Trong giai đoạn ba chia thành hai bước. Bước một là xử lý theo quy định pháp luật về tài sản công, tức là xác định tài sản nào giữ lại, tài sản nào thanh lý, điều chuyển, chuyển giao về địa phương hay thu hồi. Theo báo cáo hiện nay, 34/34 địa phương đã hoàn thành bước này.

Tuy nhiên, nhiều cơ sở sau khi xử lý bước một vẫn phải tiếp tục xử lý bước hai mới có thể đưa vào khai thác và xử lý triệt để. Ví dụ, có trụ sở chuyển sang làm trạm y tế thì dùng được ngay. Nhưng có những cơ sở sau khi thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương thì địa phương phải tiếp tục xây dựng giao đất, cho thuê đất, cho thuê nhà, chuyển đổi công năng hoặc bố trí cho mục đích khác.

Theo ông Thịnh, đây chính là phần việc phải tập trung xử lý trong thời gian tới.

Theo báo cáo của các địa phương đến ngày 27/4, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý là 11.396 cơ sở. Trong đó, 9.228 cơ sở do địa phương quyết định thu hồi, chuyển giao và 2.168 cơ sở do các cơ quan trung ương chuyển giao về địa phương.

Đến nay, có 5.065 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác. Như vậy, còn 6.331 cơ sở tiếp tục phải xử lý hoặc khai thác, trong đó 2.585 cơ sở đã có phương án xử lý, khai thác, còn 3.746 cơ sở chưa có phương án.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, cơ chế, chính sách, hướng dẫn của Trung ương đã được điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung để phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Cùng một khuôn khổ pháp lý nhưng có địa phương xử lý rất nhanh, có địa phương vẫn còn nhiều cơ sở tồn đọng, kể cả các địa phương có điều kiện tương đồng. Điều đó cho thấy yếu tố quyết định nằm ở cách tổ chức thực hiện.

"Tất nhiên, cũng có những khó khăn khách quan. Có địa phương chỉ dôi dư vài chục, vài trăm cơ sở, nhưng có nơi dôi dư cả nghìn cơ sở. Có nơi điều kiện thị trường thuận lợi, nhưng cũng có địa phương miền núi, vùng sâu vùng xa, việc khai thác hoặc cho thuê tài sản rất khó khăn.

Nhiều đơn vị ban đầu muốn sử dụng các trụ sở lớn, khang trang của huyện hoặc tỉnh cũ, nhưng khi đi vào hoạt động mới thấy chi phí vận hành rất lớn. Ảnh: Văn Quân

Ngoài ra, một số nơi còn lúng túng trong quá trình vận hành thực tế. Ví dụ, nhiều đơn vị ban đầu muốn sử dụng các trụ sở lớn, khang trang của huyện hoặc tỉnh cũ, nhưng khi đi vào hoạt động mới thấy chi phí vận hành rất lớn, vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế. Có nơi dồn hết các cơ sở nhà, đất dôi dư để cấp xã xử lý mà chưa tính đến khả năng của từng cấp xã", ông Thịnh nói.

Do đó, lãnh đạo Cục Quản lý công sản cho rằng, các địa phương phải tính toán rất kỹ và bám sát quy định để giải quyết các tình huống cụ thể. Có nơi chia một trụ sở cho hai đơn vị cùng sử dụng, hoặc chỉ sử dụng một phần công trình, phần còn lại bố trí cho mục đích khác. Có nơi, tỉnh xử lý một phần, một phần chuyển cho cấp xã ở nơi có đủ khả năng xử lý. Điều này đòi hỏi địa phương phải rất linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, còn có những khó khăn do lịch sử sử dụng nhà, đất để lại như nhà, đất bị lấn chiếm, thiếu hồ sơ pháp lý, hoặc tài sản xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác nên việc xử lý cần thêm thời gian.

Cùng một khung chính sách nhưng có địa phương xử lý nhanh, có nơi còn tồn đọng lớn. Về vấn đề này, ông Thịnh nêu ra một số địa phương như Quảng Ninh, Hải Phòng hay Hà Nội có cách làm khá hiệu quả. Điểm chung là có sự vào cuộc rất quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và huy động được cả hệ thống chính trị tham gia.

"Xử lý tài sản công không phải riêng ngành tài chính làm được, mà liên quan tới quy hoạch, đất đai, xây dựng, giáo dục, y tế… nên phải có nhiều cơ quan cùng phối hợp", ông Thịnh nói.

Xử lý tài sản công phải có nhiều cơ quan cùng phối hợp. Ảnh: MĐ

Theo ông Thịnh, cách làm hiệu quả nhất hiện nay là Sở Tài chính chủ trì, phối hợp cùng các sở, ngành xuống tận xã hoặc cụm xã để rà soát từng cơ sở cụ thể.

Các bên ngồi với nhau để cùng thảo luận và thống nhất từng vấn đề: cơ sở nào chuyển sang trường học, cơ sở nào phục vụ y tế, cơ sở nào làm nhà ở tái định cư, vườn hoa, công viên, cơ sở nào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội…; hồ sơ, thẩm quyền, trình tự, thủ tục triển khai ra sao.

"Nhiều lãnh đạo địa phương vào cuộc rất sát. Có nơi lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp xuống hiện trường, xem bản đồ, kiểm tra thực tế rồi quyết định ngay phương án tại hiện trường nên tiến độ xử lý rất nhanh".

​

"Ví dụ, cấp xã đề xuất chuyển một trụ sở thành trường học do ở gần thì ngành giáo dục phải xác nhận có phù hợp với quy định chuyên ngành hay không; ngành xây dựng, nông nghiệp xem có phù hợp quy hoạch hay không.

Khi tất cả thống nhất thì quyết luôn và toàn bộ hệ thống sẽ vận hành ngay theo phương án đó", ông Thịnh nói.

Cũng theo ông Thịnh, các địa phương làm tốt còn rất linh hoạt trong chuyển đổi công năng. Ví dụ, cơ sở nào gần trường học thì ưu tiên cho giáo dục; gần cơ sở y tế thì chuyển sang phục vụ y tế.

Có nơi phá dỡ công trình cũ để làm công viên, sân chơi công cộng hoặc mở rộng hạ tầng hiện có, đáp ứng yêu cầu đề ra là phải ưu tiên bố trí, sắp xếp nhà, đất dôi dư cho y tế, giáo dục, thể dục thể thao, mục đích công cộng.

"Quảng Ninh thậm chí còn tận dụng một số cơ sở làm nơi giới thiệu sản phẩm địa phương hoặc bố trí nhà ở tái định cư phục vụ các dự án. Khi địa phương chủ động, linh hoạt thì tốc độ xử lý sẽ nhanh hơn rất nhiều", ông Thịnh cho biết.

Thời hạn hoàn thành xử lý trụ sở dôi dư theo yêu cầu của Trung ương chỉ còn chưa đầy hai tháng. Theo Cục trưởng Cục Quản lý công sản, cơ chế hiện hành về cơ bản vẫn đủ để xử lý tài sản công trong điều kiện bình thường. Nhưng lần này có một đặc điểm rất khác là số lượng cơ sở nhà, đất dôi dư xuất hiện rất lớn trong thời gian ngắn, trong khi yêu cầu đặt ra là phải xử lý nhanh.

Kết luận số 27-KL/TW của Ban Bí thư về tình hình chủ yếu các địa phương quý I, phương hướng, nhiệm vụ quý II/2026 nêu rõ, hoàn thành xử lý sắp xếp, sử dụng tài sản công, trụ sở dôi dư trong quý II.

Trong bối cảnh khối lượng công việc vẫn còn rất lớn, nói về giải pháp để tăng tốc xử lý, ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh, cần có thêm những cơ chế đặc thù để hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ.

Ông Thịnh ví dụ, với tài sản công dôi dư hiện nay, phần lớn là công sở cũ, muốn khai thác phải sửa chữa, cải tạo lại. Nếu áp dụng đầy đủ quy trình định giá, sửa chữa, cho thuê như thông thường thì sẽ mất nhiều thời gian.

Do đó, Bộ Tài chính đang đề xuất cơ chế linh hoạt hơn. Chẳng hạn cho phép bên thuê được tự sửa chữa, cải tạo theo nhu cầu sử dụng, miễn không làm thay đổi kết cấu chính của công trình, kéo dài thời hạn cho thuê. Hoặc đơn giản hóa một số thủ tục về xác định giá cho thuê để đẩy nhanh khai thác tài sản.

Đối với các trường hợp phù hợp đấu giá hoặc cho thuê theo quy định, địa phương phải khẩn trương triển khai theo pháp luật đất đai và pháp luật tài sản công. Mục tiêu cuối cùng là tất cả các cơ sở nhà, đất đều phải được đưa vào sử dụng hiệu quả, tránh bỏ hoang, lãng phí.

Cần có thêm những cơ chế đặc thù để hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ xử lý trụ sở dôi dư. Ảnh: Văn Quân

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất lúc này là phải đẩy nhanh tiến độ đưa tài sản vào khai thác thực chất, tránh để kéo dài gây lãng phí.

Để đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, bảo đảm mục tiêu hoàn thành trong quý II/2026; trên cơ sở nắm bắt các khó khăn, vướng mắc và đề xuất, kiến nghị của các Bộ, ngành, địa phương mới đây, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị quyết đặc thù về cơ chế đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư để trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Dẫu vậy theo ông Thịnh, cơ chế đặc thù chỉ là giải pháp hỗ trợ, yếu tố quyết định sự thành công vẫn phải là sự vào cuộc quyết liệt, chủ động của cấp ủy và chính quyền địa phương.