Cấp bách mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ

Theo quy hoạch của Bộ Xây dựng về kết cấu hạ tầng đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, hệ thống đường cao tốc nước ta có 43 tuyến, với tổng chiều dài 8.923 km. Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345 km, đang thi công xây dựng 1.252 km và chuẩn bị đầu tư khoảng 1.721 km.

Ưu tiên mở rộng ngay tuyến cao tốc 2 làn xe

Bộ Xây dựng cho biết giai đoạn 2007-2023, bộ và các địa phương đã nghiên cứu, báo cáo các cấp có thẩm quyền để đầu tư phân kỳ các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn hạn chế. Trong đó, khoảng 2.801 km được phân kỳ đầu tư với hơn 2.107 km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật, 694 km đang thi công xây dựng. Các tuyến cao tốc này cơ bản được triển khai theo hình thức đầu tư công, một số đoạn tuyến được triển khai theo phương thức đối tác công - tư (PPP).

Trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên cứu của các địa phương, chủ đầu tư, Bộ Xây dựng tính toán tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ là khoảng 500.000 tỉ đồng. Trong đó, với 653 km đường cao tốc 2 làn xe, nhu cầu vốn mở rộng khoảng hơn 80.000 tỉ đồng - bao gồm khoảng 49.534 tỉ đồng vốn ngân sách nhà nước đã xác định và khoảng 30.473 tỉ đồng nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030. Còn với 2.148 km đường cao tốc 4 làn xe hạn chế, tổng nhu cầu vốn cần huy động để mở rộng theo quy mô quy hoạch (4-8 làn xe) là khoảng 414.580 tỉ đồng (vốn ngân sách nhà nước và vốn ngoài ngân sách).

Do việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách còn nhiều khó khăn, Bộ Xây dựng đề xuất 2 phương án sử dụng vốn ngân sách trung hạn giai đoạn 2026-2030. Thứ nhất, chỉ mở rộng các đoạn hướng tâm vào Hà Nội và TP HCM, với tổng chiều dài khoảng 534 km, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 64.000 tỉ đồng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.500 tỉ đồng. Thứ hai, mở rộng toàn tuyến dài 1.144 km, tổng mức đầu tư gần 155.000 tỉ đồng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bố trí khoảng 103.000 tỉ đồng.

Một đoạn tuyến cao tốc Cam Lộ - La Sơn Ảnh: Nam Khánh

Nghiên cứu kỹ dự án đường cao tốc 4 làn hạn chế

Với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, theo Bộ Xây dựng, đến thời điểm hiện nay, các đề xuất, số liệu của các địa phương, chủ đầu tư mới ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ; chưa có đủ cơ sở đánh giá, hạch toán tính hiệu quả.

Vì vậy, Bộ Xây dựng đề nghị giao cơ quan chủ quản, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng đối với từng dự án, tính toán đầy đủ chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội và chỉ quyết định đầu tư khi việc đầu tư mở rộng bảo đảm hạch toán hiệu quả.

Trước mắt, đối với đoạn tuyến cao tốc đang đầu tư theo hình thức PPP, Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Lạng Sơn, Lâm Đồng nghiên cứu chi tiết phương án đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, phương án tài chính, cơ cấu nguồn vốn để mở rộng các tuyến cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Vành đai 4 Hà Nội.

Đối với các đoạn tuyến đầu tư công, Bộ Xây dựng, các địa phương liên quan rà soát, đầu tư bổ sung đầy đủ, đồng bộ các công trình hạ tầng kỹ thuật trên tuyến cao tốc theo quy chuẩn; đẩy nhanh hoàn thiện các thủ tục để đáp ứng đủ điều kiện thu phí. Trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các tuyến đường bộ để nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư, kế hoạch, lộ trình đầu tư hoàn chỉnh.

Mới đây, Văn phòng Chính phủ có văn bản về việc rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc đã đầu tư theo quy mô phân kỳ. Cụ thể, giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành, địa phương rà soát kỹ lộ trình đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã đầu tư theo quy mô phân kỳ theo thứ tự ưu tiên, gắn với đánh giá hiệu quả đầu tư về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và bảo đảm khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Lưu ý, chủ động nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp để huy động vốn đầu tư ngoài ngân sách nhà nước, báo cáo cấp có thẩm quyền theo đúng quy chế, quy định.

Theo PGS-TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, trước kia, do kinh tế khó khăn, nguồn lực hạn chế nên nhà nước buộc phải lựa chọn phương án đầu tư phân kỳ, chưa đầu tư hoàn chỉnh các hạng mục theo đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đến nay, khi lưu lượng xe lưu thông qua các tuyến cao tốc tăng theo tỉ lệ thuận với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu mở rộng các tuyến này trở nên cấp bách.