'Cần ý thức dùng sách số có bản quyền'

Giới làm sách cho rằng hành vi đọc, tải sách miễn phí trên mạng khoét "vết thương" gây thiệt hại tinh thần, kinh tế và uy tín làng xuất bản.

Chiều 20/5, tại Hà Nội, Cục Xuất bản, In và Phát hành tổ chức Hội nghị triển khai Công điện số 38 theo chỉ đạo của Thủ tướng về giải pháp đấu tranh, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, hoạt động xuất bản điện tử tại Việt Nam có sự phát triển nhanh về quy mô, số lượng, đơn vị tham gia thị trường. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản chuyển dịch mạnh, mức độ ngày càng tinh vi. Theo báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành, trước đây việc vi phạm chủ yếu là scan sách giấy, phát tán dạng PDF hoặc chia sẻ trên các website và diễn đàn trực tuyến. Hiện nay, các đối tượng tận dụng mạng xã hội, fanpage, ứng dụng di động, nền tảng xuyên biên giới và sàn thương mại điện tử để phát tán hoặc kinh doanh sách lậu.

Tại hội nghị, ông Đỗ Như Quách - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển & Chuyển giao Công nghệ Việt Nam (Vietec Corp) - nhắc lại ''vết thương'' của doanh nghiệp khi thực hiện chương trình KIDSEnglish. Đây là giải pháp công nghệ giúp trẻ từ 3-6 tuổi làm quen với tiếng Anh chuẩn quốc tế, được xây dựng trên nền tảng giáo trình của Nhà xuất bản Macmillan Education, Anh. Ông dành hơn một năm đàm phán với nhà xuất bản, thuyết phục họ đặt niềm tin vào doanh nghiệp. Việc số hóa không đơn thuần là đưa nội dung lên không gian mạng mà còn kết hợp hình ảnh, âm nhạc, trò chơi tương tác phong phú, tích hợp trí tuệ nhân tạo, dẫn đến chi phí đầu tư hàng triệu USD.

Khi ra mắt chương trình, có 91 đơn vị đăng ký mua, trong hơn một tháng ghi nhận hơn 123.000 tài khoản được cấp cho cả giáo viên, học sinh. Tuy nhiên, sau hai tháng triển khai, phần lớn các tổ chức giáo dục hay trung tâm ngoại ngữ rút dần, cuối cùng chỉ còn 9.000 tài khoản. Theo ông Đỗ Như Quách, về cơ bản, các nội dung đã bị sao chép hoặc đánh cắp ý tưởng, sau đó bị lan truyền phi pháp, làm giảm nhu cầu sử dụng nội dung có bản quyền của nhiều người.

Dù đã truy vết, đơn vị không có nhiều cơ sở để đưa các trường hợp vi phạm ra pháp luật. ''Điều này gây thiệt hại về tinh thần, kinh tế và uy tín với đối tác của chúng tôi. Dù đối tác nước ngoài vẫn tin tưởng doanh nghiệp, họ không có niềm tin với người dùng'', ông Quách nói.

Đại diện Công ty Cổ phần Sách điện tử Waka nêu trong quá trình xây dựng nền tảng, đơn vị có tạo một thư viện cho trường học, cung cấp các đầu sách có bản quyền. Khi hoàn thành, họ giới thiệu đến các trường, nhưng một cán bộ thư viện ở đó từ chối mua thêm, bởi họ đã có 30.000 tệp sách, ''chỉ cần lên mạng tải về''. Đại diện Công ty Cổ phần Công nghệ WeWe - đứng sau ứng dụng sách nói và podcast Voiz FM - cho biết đơn vị liên tục bị đánh cắp nội dung và đăng tải trên các nền tảng. Họ xây dựng một đội ngũ, tự tìm kiếm từng cuốn sách hot được đăng trên YouTube hay Spotify để báo cáo vi phạm. Đơn vị đã tháo gỡ hơn 30.000 nội dung vi phạm bản quyền, nhưng vẫn chưa thể ngăn chặn dứt điểm.

Trước thực trạng trên, các đơn vị cùng nhìn nhận một số nguyên nhân chủ yếu. Trong đó, bà Ngô Thị Ly - đại diện Công ty Cổ phần sách Alpha (Alpha Books) - chỉ ra nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ của một bộ phận người dùng còn hạn chế, công nghệ bảo vệ bản quyền chưa đồng bộ, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe. Bên cạnh đó, việc xác minh chủ thể vi phạm và thu thập chứng cứ điện tử còn khó khăn, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý, nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ.

Nhiều công ty sách, nhà xuất bản đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ xuất bản phẩm điện tử. Đại diện Alpha Books kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất bản điện tử và bảo vệ bản quyền số, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường mạng. Cùng đó là hỗ trợ doanh nghiệp xuất bản ứng dụng công nghệ bảo vệ bản quyền và chuyển đổi số. Cuối cùng là tăng cường hợp tác quốc tế trong xử lý các hành vi vi phạm xuyên biên giới.

Theo Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông, cần tăng cường chế tài xử lý đối với hành vi sao chép, phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử, chú trọng công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trên môi trường mạng. Việc đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm sử dụng nội dung số có bản quyền cũng cần được quan tâm.

Sách điện tử có thể đọc mọi lúc, mọi nơi. Ảnh: Pexels

Cục Bản quyền Tác giả đề xuất triển khai đồng bộ một số biện pháp kỹ thuật. Một là gắn mã định danh số cho xuất bản phẩm điện tử. Hai là áp dụng watermark cá nhân hóa, khi người dùng mua hoặc tải hợp pháp, bản sao cần được gắn dấu nhận diện ẩn hoặc hiện để truy vết nguồn phát tán khi bị chia sẻ trái phép. Tiếp theo là xây dựng cơ sở dữ liệu nội dung mẫu, gồm tiêu đề, bìa sách, mục lục, đoạn văn để đối chiếu tự động.

Cục cũng lưu ý việc thiết lập đầu mối phản ứng nhanh về bản quyền số, xây dựng cơ chế phối hợp với các nền tảng trung gian lớn để các yêu cầu gỡ bỏ đối với sách điện tử, PDF, audiobook vi phạm được xử lý nhanh chóng, có hồ sơ, phản hồi, kết quả.

Phương Linh