Cần hơn 800.000 tỷ đồng đầu tư cao tốc 5 năm tới

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết giai đoạn 2026-2030 sẽ đầu tư, nâng cấp 1.721 km cao tốc, với nhu cầu vốn khoảng 802.868 tỷ đồng để hoàn thiện mạng lưới giao thông quốc gia.

Giải trình trước Quốc hội chiều 20/4 về hạ tầng giao thông, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Hội nghị Trung ương 2 xác định phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng, đặc biệt là giao thông, là một trong những động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo quy hoạch đến năm 2050, cả nước có 43 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 8.993 km, trong đó 6.539 km được đầu tư trước năm 2030. Đến nay, cả nước đã khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345 km, cùng 458 km nút giao. Trong số này, 548 km là cao tốc hai làn, 1.559 km bốn làn hạn chế và 1.238 km cao tốc hoàn chỉnh.

Bộ Xây dựng đang thực hiện 2.561 km, địa phương làm chủ đầu tư 784 km. Phần lớn các dự án triển khai theo hình thức đầu tư công với 2.485 km, chiếm 74%, còn lại 860 km theo phương thức đối tác công tư PPP. Hiện có 1.252 km đang triển khai chuyển tiếp, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Đến hết năm 2025, tỷ lệ đường cao tốc cả nước đạt khoảng 2,23 km trên 100 km2. Trong đó, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đạt 4,43 km trên 100 km2. Giai đoạn 2026-2030, Bộ trưởng cho biết sẽ tập trung nâng cấp các tuyến hai làn, bốn làn hạn chế lên quy mô bốn làn hoặc sáu làn theo quy hoạch, với tổng chiều dài 1.721 km.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh giải trình một số nội dung đại biểu thảo luận. Ảnh: Hoàng Phong

Về hệ thống quốc lộ, cả nước đã đưa vào khai thác 24.376 km. Trong đó, 17.520 km đã phân cấp cho các địa phương quản lý, Bộ Xây dựng quản lý 4.875 km, chủ yếu là các tuyến liên quan đến quốc phòng, an ninh và dự án BOT.

Đối với đường bộ ven biển, 1.701 km hiện đã hoàn thành; đang thi công thêm 340 km trên 10 tỉnh, thành phố. Bộ trưởng đề nghị các địa phương đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành các đoạn tuyến trong năm 2026.

Ở lĩnh vực đường sắt, quy hoạch mạng lưới gồm 25 tuyến với tổng chiều dài 6.658 km, trong đó 7 tuyến hiện hữu dài 2.510 km và 18 tuyến xây dựng mới dài 4.148 km. Chính phủ sẽ ưu tiên đầu tư các tuyến trọng điểm như Hà Nội - TP HCM, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, TP HCM - Cần Thơ - Cà Mau.

Với đường sắt đô thị, cả nước đã hoàn thành 3 tuyến, gồm một tuyến tại TP HCM và hai tuyến tại Hà Nội. Theo quy hoạch, Hà Nội dự kiến có 18 tuyến, TP HCM 12 tuyến, tổng cộng 30 tuyến với chiều dài khoảng 2.224 km, tổng nhu cầu vốn giai đoạn tới khoảng 743.907 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực hàng không, quy hoạch quốc gia hiện có 31 cảng hàng không, gồm 15 cảng quốc tế và 16 cảng nội địa, với tổng công suất 294 triệu hành khách mỗi năm. Đến năm 2050, cả nước dự kiến nâng lên 34 cảng, công suất 533 triệu hành khách mỗi năm.

Hiện cả nước có 22 cảng hàng không đang khai thác, với công suất khoảng 155 triệu hành khách mỗi năm, tăng khoảng 1,6 lần so với nhiệm kỳ trước. Bộ trưởng cho biết giai đoạn tới sẽ đẩy mạnh đầu tư theo hình thức PPP và huy động nguồn lực tư nhân cho lĩnh vực hàng không, trong khi vốn đầu tư công chủ yếu dành cho nâng cấp, sửa chữa.

Cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ. Ảnh: Phạm Chiểu

Trước đó, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Phó đoàn Phú Thọ, cho rằng hệ thống hạ tầng giao thông kết nối chiến lược có vai trò đặc biệt trong mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy liên kết vùng. Dự án tuyến Việt Trì - Hòa Bình là trục phát triển không gian kinh tế mới, kết nối hành lang cao tốc Nội Bài - Lào Cai và Hòa Bình - Sơn La, góp phần giảm chi phí logistics, thu hút đầu tư và hình thành các hành lang kinh tế dọc tuyến.

Tuy nhiên, thực tế triển khai theo phương thức đối tác công tư cho thấy nhiều hạn chế. Nhà đầu tư thường quyết định dự án dựa trên hiệu quả tài chính, trong khi hiệu quả xã hội không được phản ánh đầy đủ. Việc phải tính lãi vay và lợi nhuận khiến tổng mức đầu tư dự án PPP thường cao hơn dự án đầu tư công khoảng 30-50%.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị cho phép triển khai một số dự án theo hình thức đầu tư công, có hỗ trợ từ ngân sách Trung ương khoảng 50% tổng mức đầu tư để bảo đảm tính khả thi. Đồng thời, cần có cơ chế linh hoạt trong lựa chọn phương thức đầu tư đối với các dự án hạ tầng chiến lược, thay vì áp dụng cứng mô hình PPP.

Đại biểu Tô Ái Vang, Phó đoàn Cần Thơ, kiến nghị Bộ Xây dựng sớm rà soát quy hoạch, trình Chính phủ phê duyệt để triển khai cơ chế đặc thù đầu tư đồng bộ cảng Trần Đề vì đây là trục xương sống, hình thành các tuyến vận tải ven biển. Bà cũng đề nghị đẩy nhanh đầu tư tuyến đường sắt cao tốc TP HCM - Cần Thơ - Cà Mau trong giai đoạn 2026-2030, hoàn thiện cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng cùng các trục ngang, dọc và tuyến nhánh để tạo động lực phát triển cho đồng bằng sông Cửu Long.

Sơn Hà