Cần cơ chế bảo vệ doanh nghiệp khoa học trước các 'rủi ro tất yếu'

Trung tướng Tào Đức Thắng cho rằng lĩnh vực nghiên cứu, đổi mới có rủi ro khách quan như thiên tai hoặc biến động kinh tế, cần có hành lang pháp lý bảo vệ doanh nhân, doanh nghiệp mạnh dạn, dám làm.

Ngày 4/8, Quốc hội thảo luận tổ về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel, đánh giá nghị quyết này là một bước tiến quan trọng, góp phần tháo gỡ nhiều nút thắt kể từ sau khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được ban hành.

Là đại diện của một tập đoàn kinh tế nhà nước trong lĩnh vực khoa học công nghệ, ông đồng tình về tầm quan trọng của nghiên cứu đối với sự tồn vong của doanh nghiệp.

"Nếu doanh nghiệp không chú trọng đổi mới và ứng dụng khoa học công nghệ thì sẽ không thể có sản phẩm mới, không có năng lực cạnh tranh và chắc chắn sẽ thất bại", ông nói.

Đi sâu vào nội dung Điều 5 của dự thảo, đại biểu Thắng bày tỏ sự băn khoăn về điểm số 3, quy định các hoạt động đầu tư và khoa học công nghệ phải "đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế xã hội" mới được xét áp dụng chính sách đặc thù.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Ông cho rằng điều kiện này vô tình tạo ra một giới hạn quá hẹp và chưa sát với thực tiễn. Trong kinh doanh và nghiên cứu khoa học, rủi ro là yếu tố tất yếu. "Có những dự án không thể hoàn thành hoặc không đạt hiệu quả ngay lập tức do các nguyên nhân khách quan như thiên tai hoặc biến động kinh tế", ông phân tích.

Từ thực tiễn đó, ông đề xuất cần điều chỉnh quy định theo hướng bao trùm hơn đối với các trường hợp dự án không đạt mục tiêu hoặc chưa mang lại hiệu quả như dự kiến do yếu tố khách quan. Điều kiện để được xem xét là đơn vị đó phải áp dụng kịp thời các biện pháp hạn chế thiệt hại, hoặc các khoản thiệt hại đó đã được bù đắp bởi lợi nhuận từ các dự án khác dựa trên hiệu quả kinh doanh tổng thể của doanh nghiệp.

Ông Thắng khẳng định tinh thần này hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, đó là đánh giá kết quả dựa trên cả một giai đoạn thay vì xét từng thành phần riêng lẻ. Theo ông, việc có một hành lang pháp lý bảo vệ như vậy sẽ giúp các doanh nhân và doanh nghiệp mạnh dạn, quyết tâm hơn trong việc phát triển kinh tế đất nước.

Giáo sư Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Viện Pasteur TP HCM, đánh giá cao việc dự thảo Nghị quyết đã xác định rõ triết lý: bảo vệ "rủi ro hợp lý", không bảo vệ "vi phạm có chủ ý".

Tại khoản 2, Điều 4 quy định: "Vì lợi ích chung là vì lợi ích của quốc gia, dân tộc, cộng đồng, của ngành, lĩnh vực, địa phương, cơ quan, đơn vị, của doanh nghiệp...". Ông cho rằng, đây là "điểm cần sửa" vì nếu "lợi ích của doanh nghiệp" cũng mặc nhiên là "lợi ích chung" thì gần như mọi quyết định kinh doanh đều có thể được lập luận là vì lợi ích chung.

Theo đại biểu, việc xác định vì lợi ích chung phải căn cứ vào thông tin, điều kiện, hoàn cảnh và khả năng nhận thức hợp lý tại thời điểm quyết định hoặc thực hiện hành vi, không chỉ căn cứ vào kết quả xảy ra sau đó.

Bên cạnh đó, ông cũng băn khoăn về cơ chế đánh giá độc lập. Đây là khoảng trống lớn về tổ chức thực hiện. Dự thảo chưa rõ ai có thẩm quyền xác định có "vì lợi ích chung", "hiệu quả kinh tế - xã hội", "rủi ro công nghệ", "khả năng khắc phục"...

Dự thảo hiện giao người đứng đầu cơ quan đánh giá hiệu quả và khả năng khắc phục. "Tôi cho rằng như vậy chưa đủ, nhất là các vụ án hàng nghìn tỷ hoặc công nghệ rất phức tạp", ông nêu quan điểm. Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế Hội đồng tư vấn chuyên môn độc lập, gồm chuyên gia kinh tế, tài chính, công nghệ, pháp luật và chuyên gia ngành liên quan.

Kết luận của Hội đồng không thay thế quyết định của cơ quan tố tụng nhưng là nguồn căn cứ chuyên môn bắt buộc phải xem xét. Điều này vừa bảo vệ người đổi mới, vừa bảo vệ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán khi áp dụng chính sách mới.

Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí nhìn nhận lĩnh vực khoa học công nghệ diễn biến rất nhanh, đôi khi pháp luật không theo kịp hoặc quy định còn chồng chéo. Vì vậy, dự thảo Nghị quyết bổ sung các điều khoản "chia sẻ rủi ro" và "khoan dung thất bại" để khuyến khích năng động sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì mục tiêu phát triển mà không có yếu tố tham nhũng.

Nghị quyết này mang tính chất quá độ 2-3 năm. Sau thời gian này, ông cho biết Chính phủ cần trình Quốc hội hoàn thiện đồng bộ Bộ luật Hình sự, Luật Phòng chống tham nhũng, Luật Tố tụng hình sự, kể cả Luật Thanh tra và Kiểm toán Nhà nước. Nghị quyết đặc thù này chỉ giải quyết cơ bản một số tình huống để tạo sự an tâm cho cán bộ thực hiện các chủ trương mới.

Mục tiêu quan trọng nhất của nghị quyết là giảm bớt các chế tài hình sự để tạo tâm lý an tâm cho các chủ thể sáng tạo, thúc đẩy nguồn lực phát triển. Ông đề nghị cơ quan soạn thảo và thẩm tra tiếp thu để hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội.

Ngày 5/8, Quốc hội sẽ nghe tờ trình các dự án luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc; sửa đổi, bổ sung một số điều
của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và
Luật Các tổ chức tín dụng.

Sau đó các đại biểu thảo luận tổ về Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Buổi chiều, các đại biểu thảo luận hội trường dự án Luật sửa đổi, bổ sung danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Sơn Hà