Camera AI: Xử phạt thế nào khi “tình ngay lý gian”?

Từ cuối năm 2025, Cục CSGT và Công an một số tỉnh, thành phố như Hà Nội, TP.HCM đã lắp đặt, sử dụng hệ thống camera AI vào quản lý giám sát và xử phạt vi phạm trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông và đem lại hiệu quả rất tích cực.

Tuy vậy, cũng có những thắc mắc, liên quan đến hình ảnh thu được từ hệ thống camera AI. Vậy người dân cần ứng xử ra sao khi dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác so với thực tế?

Hệ thống camera AI được lắp đặt tại nhiều nút giao trọng điểm, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành giao thông trên địa bàn Thủ đô

Tại nút giao Khuất Duy Tiến - Nguyễn Trãi, từ khi được lắp đặt hệ thống camera AI của Công an TP. Hà Nội, khu vực này, dù nhiều thời điểm bị ùn ứ, nhưng trật tự.

Anh Nguyễn Văn Thái, một tài xế xe công nghệ gần đó chia sẻ: "Từ ngày bắt đầu có hệ thống camera AI thì toàn thể anh em lái xe đều phải chấp hành luật lệ giao thông, kể cả khách có nhờ đi hộ, đi vội thì anh em đều phải chấp hành luật lệ giao thông".

Một số người tham gia giao thông cũng chia sẻ, khi có hệ thống camera Ai, người tham gia giao thông tự giác chấp hành hơn:

"Không thấy mọi người vượt đèn đỏ nữa, và đi lên vỉa hè cũng hết rồi, vì không ai muốn bị phạt tiền nữa".

"Mọi người đều phải có ý thức hơn, đứng đúng vạch, với cả chấp hành theo hiệu lệnh của đèn giao thông".

Theo thống kê của Phòng CSGT, Công an TP. Hà Nội, từ cuối năm 2025 đến tháng 4/2026, với 1.837 camera AI tại 195 nút giao đã phát hiện hơn 28.000 trường hợp vi phạm.

Trung tá Đào Việt Long, Phó trưởng Phòng CSGT Hà Nội chia sẻ, việc triển khai hệ thống giám sát giao thông thông minh là một cuộc cách mạng trong việc thay đổi ý thức của người tham gia giao thông: "Hệ thống camera AI có khả năng phát hiện chính xác 23 nhóm hành vi vi phạm, qua đó, giúp rất nhiều trong việc xử phạt vi phạm hành chính và quan trọng hơn là nâng cao ý thức chấp hành của người tham gia giao thông".

Lực lượng chức năng giám sát và xử lý vi phạm qua hệ thống camera AI

Tại TP. HCM, từ cuối năm 2025 đến nay, với 1.900 camera AI tại gần 180 nút giao, hệ thống đã ghi nhận hơn 4.900 trường hợp vi phạm. Theo thượng tá Nguyễn Văn Bình, Phó trưởng Phòng CSGT, Công an TP. HCM, công nghệ AI không chỉ dừng lại ở việc nhận diện biển số mà còn “soi” rõ các hành vi như dùng điện thoại khi lái xe hay không thắt dây an toàn.

"Từ các hình ảnh, video trích xuất từ hệ thống camera đảm bảo đầy đủ các yếu tố về pháp lý, như thời gian, địa điểm, biển số và các lỗi vi phạm… giúp người vi phạm “tâm phục, khẩu phục”.

Tuy vậy, cũng có trường hợp dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác so với thực tế, mà nguyên nhân xuất phát từ tình trạng che, dán, làm sai lệch thông tin biển số.

Trên Diễn đàn Oto+, anh Đinh Thái Hưng (ở Giảng Võ, Hà Nội) chia sẻ, qua tra cứu trên hệ thống phạt nguội, anh phát hiện chiếc xe của gia đình bị lỗi chạy quá tốc độ tại Phú Thọ, dù thực tế chiếc xe đó chỉ lưu thông tại Hà Nội. Qua làm việc với Phòng CSGT Công an tỉnh Phú Thọ, với những bằng chứng đầy đủ về hành trình, hình ảnh phương tiện, anh Hưng đã được gỡ lỗi vi phạm trên hệ thống.

"Đầu tiên phải kiểm tra xe của mình đã, chắc chắn xe của mình không vi phạm, bằng cách đến đơn vị xử lý, đối với trường hợp của tôi là Đội CSGT số 4, Phòng CSGT Hà Nội. Bước thứ hai là liên lạc với Phòng CSGT công an tỉnh Phú Thọ - nơi tìm ra lỗi, làm hồ sơ đầy đủ và photo tất cả mọi thứ, từ đơn đề nghị xóa lỗi phạt nguội, đến đăng kiểm, đăng ký, hình ảnh xe của mình…".

Theo Thượng tá Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng phòng Tuyên truyền, Cục CSGT, hệ thống camera AI chỉ là công cụ hỗ trợ phát hiện vi phạm, không phải là căn cứ duy nhất để ra quyết định xử phạt. Với các trường hợp camera nhận diện nhầm ký tự hoặc biển số bị che, dán, làm sai lệch thông tin, khi nhận được thông báo vi phạm, người dân cần kiểm tra kỹ các thông tin như: thời gian, địa điểm, hành vi vi phạm, biển số xe…

Theo thượng tá Nguyễn Hồng Long, nếu phát hiện dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác so với thực tế, cần chủ động phản hồi sớm, để chứng minh không liên quan đến hành vi vi phạm. Nếu xác định có nhầm lẫn trong nhận diện của camera, cơ quan chức năng sẽ hủy thông báo vi phạm.

"Việc phát hiện, xử lý và đưa ra thông báo vi phạm, ra quyết định xử phạt luôn được lực lượng CSGT thực hiện theo đúng quy định. Nếu người dân thấy có sai sót hoặc không đồng ý với kết quả xử lý, thì CSGT luôn có kênh tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, phản ánh theo đúng quy trình của pháp luật".

Theo luật sư Phạm Thành Tài, Giám đốc Văn phòng Luật sư Phạm Danh (Hà Nội), việc sử dụng camera AI để phát hiện và xử phạt vi phạm giao thông hoàn toàn có cơ sở pháp lý và được quy định tại Luật Trật tự An toàn giao thông đường bộ, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thực hiện.

Trường hợp người dân cho rằng dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác, hoặc hành vi vi phạm rơi vào tình thế cấp thiết, như nhường đường cho xe ưu tiên, cần chủ động làm việc với cơ quan CSGT và xuất trình đầy đủ những bằng chứng chứng minh bản thân không vi phạm.

"Trường hợp kết quả giải quyết chưa thỏa đáng, người dân hoàn toàn có quyền thực hiện việc khiếu nại để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, hoặc phản ánh sự việc qua đường dây nóng của Cục Cảnh sát giao thông và qua ứng dụng VNe Traffic để thực hiện việc giải quyết một cách nhanh chóng, hiệu quả, công bằng và minh bạch".

Việc ứng dụng công nghệ trong xử phạt vi phạm giao thông là xu thế tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý. Sai sót của hệ thống có thể có, nếu thấy dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác so với thực tế, người dân hoàn toàn có thể phản ánh, khiếu nại để chứng minh mình không liên quan đến hành vi vi phạm, để được xóa lỗi phạt nguội.

Cần khẳng định, việc ứng dụng camera AI để giám sát và xử lý vi phạm giao thông là xu hướng tất yếu, hoàn toàn có cơ sở pháp lý và phù hợp yêu cầu quản lý hiện đại. Ở đó, camera AI không phải “quan tòa tự động”, tự ý ra quyết định xử phạt, mà chủ yếu ghi nhận hình ảnh, nhận diện hành vi nghi vấn như vượt đèn đỏ, đi sai làn, dừng đỗ sai quy định, không chấp hành tín hiệu giao thông…

Sau đó, dữ liệu được chuyển cho lực lượng chức năng kiểm tra, đối chiếu và xác minh trước khi ra quyết định xử phạt. Nói cách khác, AI là công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả giám sát, còn quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người và cơ quan có thẩm quyền.

Ưu điểm lớn nhất của hệ thống này là tính khách quan, giảm tiếp xúc trực tiếp giữa người vi phạm và người thi hành công vụ. Quan trọng hơn, khi người dân biết mọi hành vi đều có thể bị ghi nhận, ý thức chấp hành pháp luật sẽ được nâng lên.

Tuy nhiên, công nghệ nào cũng có sai số nếu dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ hoặc tình huống giao thông quá phức tạp. Chẳng hạn, tài xế vượt đèn đỏ để nhường đường cho xe ưu tiên đang làm nhiệm vụ khẩn cấp; biển số bị hệ thống đọc nhầm do bùn đất, do bị che, dán, làm sai lệch thông tin. Đây là những trường hợp có thể phát sinh thông báo xử phạt chưa chính xác. Nhưng có phát sinh không đồng nghĩa hệ thống vô căn cứ. Ngược lại, chính vì đã có dữ liệu hình ảnh nên việc rà soát, minh oan cũng thuận lợi hơn nhiều so với tranh cãi bằng lời nói.

Khi nhận được thông báo phạt nguội mà cho rằng dữ liệu ghi nhận vi phạm từ camera không chính xác so với thực tế, người dân cần bình tĩnh và thực hiện đúng quy trình khiếu nại. Trước hết, kiểm tra kỹ thời gian, địa điểm, biển số, lỗi vi phạm ghi trong thông báo. Nếu phát hiện bất hợp lý, cần liên hệ ngay cơ quan ra thông báo xử phạt hoặc đơn vị CSGT phụ trách tuyến đường đó để đề nghị cung cấp hình ảnh, video liên quan. Đây là quyền chính đáng của công dân nhằm biết rõ căn cứ xử phạt.

Tiếp đó, người dân chuẩn bị tài liệu chứng minh. Chẳng hạn, nếu nhường đường cho xe ưu tiên, có thể cung cấp camera hành trình, clip từ người đi đường, dữ liệu định vị hoặc nhân chứng thể hiện thời điểm có xe cứu thương, cứu hỏa, xe công an phát tín hiệu ưu tiên. Nếu bị nhận diện sai do biển số bị che khuất, do biển số bị che, dán, làm mờ, chủ xe nên xuất trình ảnh hiện trạng xe, lịch sử bảo dưỡng, hình ảnh từ camera cá nhân hoặc các chứng cứ cho thấy phương tiện vi phạm là xe khác.

Về phía cơ quan quản lý, muốn người dân “tâm phục, khẩu phục” thì không thể chỉ đầu tư camera mà phải đầu tư cả quy trình hậu kiểm. Mỗi lỗi phạt nguội cần được cán bộ rà soát kỹ trước khi phát hành thông báo. Kênh tra cứu trực tuyến phải thuận tiện, minh bạch.

Đặc biệt, cơ chế tiếp nhận phản ánh phải nhanh gọn; thời gian xử lý khiếu nại phải rõ ràng, minh bạch và rút ngắn tối thiểu để giảm phiền hà cho người dân, nếu họ không phải là người vi phạm.

Xử phạt qua camera AI là bước tiến của quản trị giao thông văn minh, không thể chỉ vì vài trường hợp sai sót cá biệt mà bị coi nhẹ. Điều xã hội cần không phải là phủ nhận công nghệ, mà là sử dụng công nghệ đúng cách, có kiểm soát và có trách nhiệm. Khi cơ quan chức năng minh bạch, người dân hiểu quyền của mình và chủ động khiếu nại đúng luật nếu bị oan, thì AI sẽ trở thành trợ thủ đắc lực cho trật tự an toàn giao thông.