Cấm kinh doanh bóng cười ngoài mục đích y tế: Làm thế nào để khả thi?

Chiều 3-8, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư. 

Cần thiết cấm kinh doanh để bảo vệ sức khỏe con người

Nhiều đại biểu tán thành chủ trương cấm đầu tư, kinh doanh khí N₂O (khí "bóng cười") để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học được nêu trong dự thảo luật. 

Đại biểu Vũ Hồng Luyến (Hưng Yên) nêu rõ tình trạng sử dụng khí N₂O trái phép trong các cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, karaoke, quán bar, quán xá tự do đang diễn biến hết sức phức tạp, gây suy thoái sức khỏe hệ thần kinh của thanh thiếu niên, dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng về trật tự an toàn xã hội.

Tuy nhiên để quy định trên thực sự đi vào cuộc sống và không tạo ra các "khoảng trống" hoặc "kẽ hở" pháp lý khi thực hiện, cần có nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng hơn. Bởi khí N₂O là hóa chất đa dụng, được dùng phổ biến trong y tế (gây mê) và công nghệ thực phẩm (tạo bọt kem, bảo quản). 

Theo đại biểu, việc cấm kinh doanh "để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học" là hoàn toàn chính xác về mặt lý luận. Nhưng trên thực tế, nguy cơ lớn nhất nằm ở khâu thất thoát và chuyển đổi mục đích sử dụng từ công nghiệp, thực phẩm sang giải trí. 

Do vậy bà đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Y tế và Bộ Công an cần có cơ chế phối hợp chia sẻ dữ liệu quản lý sản lượng nhập khẩu, sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến tận người tiêu dùng cuối cùng.

Theo bà Luyến, dự luật quy định các hợp đồng kinh doanh khí N₂O cho con người qua đường hô hấp ký kết trước ngày luật này có hiệu lực thi hành sẽ chấm dứt hiệu lực kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành. 

Quy định này là cần thiết, song bà đề nghị ban soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm xử lý, thu hồi, hủy bỏ hoặc tái xuất lượng tồn kho khí N₂O hiện có của các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp trước đó, tránh tình trạng xả thải chui ra "thị trường đen" gây nguy hại môi trường và cộng đồng.

Lo ngại vướng mắc, rủi ro phát sinh trong kinh doanh 

Đại biểu Quốc hội Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) cho biết quy định cấm "kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp" có thể phát sinh một số vướng mắc. 

Đó là rất khó xác định mục đích sử dụng cuối cùng của người mua. Doanh nghiệp sản xuất hoặc phân phối ở các khâu trung gian không thể biết người sử dụng cuối cùng dùng khí N₂O vào mục đích gì. Và việc xác định trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng sẽ gặp nhiều khó khăn.

Đại biểu đề nghị cần quy định rõ hành vi bị cấm là cung cấp, bán hoặc phân phối khí N₂O để hít trực tiếp nhằm mục đích giải trí và giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm các bên. 

Cần bổ sung cơ chế truy xuất nguồn gốc, hóa đơn điện tử và kiểm soát lưu thông sản phẩm nhằm bảo đảm tính khả thi khi thực hiện.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn hành vi vi phạm và cơ chế kiểm soát mục đích sử dụng cuối cùng của khí N₂O. Bởi khí N₂O là hóa chất lưỡng dụng, được phép sử dụng trong nhiều lĩnh vực hợp pháp, nên việc cấm kinh doanh chủ yếu dựa trên mục đích sử dụng của người mua.

Trong chuỗi cung ứng nhiều tầng nấc, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và phân phối rất khó kiểm soát việc người tiêu dùng cuối cùng sử dụng khí N₂O để sản xuất "bóng cười" hay phục vụ các mục đích hợp pháp khác. 

Vì vậy, nếu dự thảo luật không quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và cơ chế kiểm soát phù hợp, các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp có thể đối mặt với rủi ro pháp lý. Do đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định để vừa ngăn chặn hiệu quả việc lạm dụng khí N₂O, vừa bảo đảm tính khả thi và không gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.