Bong gân và gãy xương khác nhau thế nào

Bong gân khiến khớp lỏng yếu, cử động hạn chế, trong khi gãy xương gây biến dạng tay chân, có thể chảy máu, thậm chí ngất xỉu.

BS.CKI Nguyễn Văn Ơn, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bong gân và gãy xương là những chấn thương phổ biến nhưng hoàn toàn khác nhau.

Bong gân là tình trạng giãn hoặc rách dây chằng (các sợi mô liên kết xương với xương) do một lực tác động đột ngột. Đây là chấn thương phổ biến trong hoạt động thể dục thể thao do người tập luyện chuyển hướng cử động nhanh, đột ngột hoặc va chạm mạnh. Những vị trí dễ bị bong gân là cổ chân, cổ tay và đầu gối.

Trong khi đó, gãy xương là tình trạng rạn nứt hoặc tách rời ở một đoạn xương khớp bất kỳ, do tác động lực mạnh hoặc một số bệnh lý như loãng xương, lao xương, viêm xương... Gãy xương thường được chia làm hai dạng là gãy xương kín (da và các mô mềm xung quanh vẫn nguyên vẹn, xương không lộ ra ngoài) và gãy xương hở (xương gãy đâm rách da, lộ ra ngoài, tạo thành vết thương hở, chảy máu). Thông thường, gãy xương nghiêm trọng hơn bong gân.

Những chấn thương này có một số triệu chứng tương đồng nên dễ gây nhầm lẫn, dẫn đến chăm sóc không đúng cách, khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.

Bác sĩ Ơn kiểm tra khớp vai người bệnh sau chấn thương. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Bác sĩ Ơn gợi ý một số dấu hiệu giúp phân biệt bong gân và gãy xương:

Bong gân: Cảm thấy khớp lỏng lẻo hoặc yếu, sưng tấy và bầm tím lan rộng quanh vùng khớp bị chấn thương. Chịu được phần nào trọng lượng cơ thể, có thể cử động nhưng đau và hạn chế. Khoảng một ngày sau chấn thương, người bệnh cảm thấy cứng khớp, phải rất nhẹ nhàng mới vận động lại được.

Gãy xương: Nghe âm thanh rắc khi xảy ra chấn thương. Tay chân cong, xoắn hoặc có hình dáng bất thường. Tại vị trí xương gãy bị đau, sưng, bầm tím, nóng ran. Không thể chịu trọng lượng lên chi bị thương, không thể cử động. Có thể chảy máu, xương nhô ra nếu gãy xương hở. Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, người bệnh cảm thấy chóng mặt, buồn nôn, ngất xỉu...

Sơ cứu đúng phương pháp tại thời điểm xảy ra chấn thương có thể giúp giảm các triệu chứng khó chịu, hạn chế phạm vi ảnh hưởng. Người bệnh nên giữ phần xương và khớp bị chấn thương trong trạng thái bất động, không di chuyển hay sờ nắn. Nếu gãy xương hở, cần nới lỏng quần áo vùng chấn thương và sát khuẩn bằng muối sinh lý. Chườm lạnh nhẹ nhàng quanh vị trí chấn thương bằng túi đá chuyên dụng hoặc bọc đá lạnh vào khăn mềm, giúp giảm sưng đau. Không nên cố gắng nắn chỉnh xương trở về đúng vị trí hoặc bôi dầu nóng, bóp thuốc...

Dùng nẹp y tế, nẹp gỗ hoặc nẹp nhôm, để cố định từ khớp trên đến khớp dưới chỗ gãy, dùng băng thun chuyên dụng quấn quanh ngực (nếu gãy xương sườn) để giữ cố định xương khớp. Tuy nhiên, không quấn quá chặt để tránh gây bầm tím, tắc nghẽn mạch máu. Nâng cao vị trí bị chấn thương khi nằm hoặc ngồi để lưu thông máu giữa tim và vết thương dễ dàng hơn, giúp giảm sưng.

Sau khi sơ cứu, người bệnh nên được đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt để bác sĩ kịp thời xử lý, đặc biệt là khi bị gãy xương hở. Đây là chấn thương cần được chăm sóc khẩn cấp để tránh mảnh xương gãy đâm chọc, gây tổn thương mô mềm và cơ quan nội tạng. Bong gân có thể khỏi sau vài tuần điều trị, trong khi đó, gãy xương cần đến vài tháng.

Phi Hồng