'Bẫy' hàng giả bủa vây người dùng Việt: Không để doanh nghiệp đơn độc

Các trung tâm thương mại lớn nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp để chặn hàng giả, nhái trà trộn vào - Ảnh: BÔNG MAI

Áp lực từ hàng nhái giá rẻ cùng sự cạnh tranh bất bình đẳng của hàng lậu "xách tay" đang khiến các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật chịu tổn thất nặng nề.

Công nghệ làm giả tinh vi

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Viết Hồng - Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty CP phát triển khoa học công nghệ Vi Na (Vina CHG) - cho rằng công nghệ làm giả ngày càng tinh vi, mẫu mã sao chép rất giống hàng thật, đặc biệt là các sản phẩm "super fake" (không khác gì hàng thật). 

Nhiều sản phẩm có hình thức gần như giống hệt hàng thật từ bao bì, logo, tem nhãn cho đến cách đóng gói nên người mua rất khó phân biệt.

"Nếu trước đây người tiêu dùng thường nhận biết hàng giả qua yếu tố "giá rẻ bất thường", thì nay nhiều sản phẩm "super fake" được bán với mức giá gần bằng hàng thật để đánh lừa tâm lý người mua. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào hình thức bên ngoài hay giá bán sẽ rất khó phân biệt chính xác", ông Hồng nói.

Theo Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM, nhiều trường hợp những người kinh doanh hàng giả sử dụng hàng loạt thủ đoạn tinh vi để tạo cảm giác "hàng chính hãng". Phổ biến nhất là sử dụng hình ảnh, video của hàng thật để quảng cáo; gắn các từ khóa như "hàng auth", "xách tay", "full box", "có hóa đơn".

Bên cạnh đó là việc tạo tương tác ảo như tăng lượt thích, đánh giá, bình luận nhằm tạo độ tin cậy cho người tiêu dùng. Nhiều trường hợp còn tổ chức livestream với lượng người xem lớn, liên tục chốt đơn để tạo hiệu ứng đám đông, đồng thời cam kết "hàng chính hãng 100%", "đền tiền nếu phát hiện hàng giả" nhằm khiến người mua yên tâm.

Theo Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM, tâm lý chuộng hàng có thương hiệu nhưng muốn mua giá rẻ của một bộ phận lớn người tiêu dùng Việt đã vô tình tạo "đất sống" cho hàng giả. Khi người mua ưu tiên giá thấp hơn nguồn gốc, chất lượng hay tính pháp lý của sản phẩm, các đối tượng làm giả càng có cơ hội hoạt động.

"Ngoài ra, một số doanh nghiệp vẫn chưa chủ động bảo vệ thương hiệu và xây dựng giải pháp chống hàng giả từ sớm. Chỉ đến khi sản phẩm bị làm giả mới tìm cách xử lý, thiệt hại về uy tín và niềm tin của người tiêu dùng đã rất lớn", một lãnh đạo hội này nói.

Trách nhiệm không chỉ từ một phía

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam, cho biết "khi nắm được thông tin các hành vi vi phạm của nhà bán hàng, dù là thông qua các kênh truyền thông hay nhận được yêu cầu hợp lệ từ cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi sẽ chủ động rà soát sản phẩm và cam kết phối hợp với cơ quan chức năng".

Trong khi đó, ông Trần Tuấn Anh - Giám đốc điều hành Shopee Việt Nam - thông tin: "Sàn luôn nỗ lực phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý. So với trước đây, tình trạng hàng giả, hàng nhái hiện đã giảm nhiều".

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Tấn Phong - Phó chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) - cho rằng điều đáng lo nhất hiện nay không phải là hàng giả "nhiều hơn", mà là hàng giả đã thay hình đổi dạng. 

"Nó không còn bày công khai ngoài chợ như trước, mà ẩn vào môi trường số, đặc biệt là các phiên livestream và mạng xã hội, núp dưới những cái mác rất biết cách lấy lòng tin như "hàng xách tay", "đặc sản vùng miền", "nhà làm", hay nhờ người nổi tiếng, KOL, KOC giới thiệu", ông Phong nói.

Theo ông Phong, có một điểm chung mà dù bán online hay offline đều không hề tách rời, đó là phía sau một gian hàng số thường là một kho hàng thật. "Chẳng hạn, trong đợt cao điểm giữa năm 2025, hơn 5.500 cửa hàng trên cả nước đã đóng cửa, tạm nghỉ để né kiểm tra - con số đó cho thấy dòng chảy hàng giả đi từ kho offline ra đơn hàng online liền mạch đến mức nào", ông Phong dẫn chứng.

Do đó, theo ông Phong, đã đến lúc các nền tảng thương mại điện tử không thể đứng ở vai "trung gian vô can". "Khi nền tảng làm tròn vai gác cổng, cơ quan quản lý liên thông được dữ liệu, và người tiêu dùng được trao công cụ để tự bảo vệ mình, thì hàng giả sẽ không còn chỗ ẩn nấp dễ dàng như hôm nay", ông Phong nói.

Chung tay đẩy lùi hàng giả

Ông Nguyễn Tấn Phong, Phó chủ tịch VECOM, thẳng thắn thừa nhận rất khó để "quét sạch 100%", nhưng vẫn có thể đẩy hàng giả từ chỗ tràn lan trở thành cá biệt. "Muốn vậy phải triệt tiêu đúng ba thứ mà kẻ làm giả đang tận dụng", ông Phong nói.

Theo đó, thứ nhất là sự ẩn danh. Ông Phong cho biết việc Luật Thương mại điện tử (TMĐT) có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 sẽ là lần đầu tiên người bán và cả người livestream buộc phải định danh, xác thực điện tử qua hệ thống định danh quốc gia VNeID. Khi danh tính đã gắn với một con người thật, kẻ vi phạm không còn có thể bị xử lý ở sàn này rồi mở lại gian hàng khác dưới một cái tên mới.

Thứ hai là chi phí vi phạm hiện quá thấp, do đó cần nâng chế tài đủ sức răn đe và áp dụng nghiêm trách nhiệm liên đới của nền tảng, để bán hàng giả không còn là một phép tính "lời nhiều, phạt ít". Thứ ba là dữ liệu giữa sàn TMĐT - cơ quan thuế - hải quan - quản lý thị trường phải được liên thông, để một dấu hiệu bất thường ở khâu này lập tức được nhìn thấy ở khâu kia.

Trong khi đó, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM khuyến cáo người tiêu dùng nên ưu tiên mua hàng tại các kênh phân phối chính thức hoặc gian hàng đã được xác minh chính hãng trên các sàn TMĐT; đồng thời kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ, tem chống hàng giả và mã QR truy xuất nguồn gốc nếu có.

Bên cạnh đó cũng cần cảnh giác với những sản phẩm có mức giá rẻ bất thường, lưu giữ hóa đơn và thông tin giao dịch để làm cơ sở phản ánh khi cần thiết. Theo ông Nguyễn Viết Hồng, cần tiếp tục siết chặt trách nhiệm của các sàn TMĐT và nền tảng mạng xã hội trong việc kiểm soát người bán, xác thực thông tin và xử lý vi phạm.

Song song đó là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, tăng tính răn đe đối với hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả và nâng cao nhận thức người tiêu dùng. "Suy cho cùng, để kiểm soát hiệu quả tình trạng hàng giả trong TMĐT, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng bán hàng và chính người tiêu dùng", ông Hồng nhấn mạnh.