Bắt đầu từ gia đình

Nhưng nhìn sâu hơn, đây không chỉ là câu chuyện dân số, mà là câu chuyện về năng lực sống của con người trong xã hội hiện đại.

Nhiều người trẻ hôm nay không quay lưng với gia đình. Họ chỉ thận trọng hơn trước những ràng buộc dài hạn. Chi phí sống tăng, cạnh tranh nghề nghiệp gay gắt, môi trường xã hội biến động nhanh khiến việc hôn nhân và sinh con không còn là "lộ trình mặc định", mà trở thành lựa chọn cần cân nhắc kỹ lưỡng với nhiều người.

Vấn đề nằm ở chỗ xã hội đang chờ đợi họ đưa ra những quyết định quan trọng bậc nhất cuộc đời, song lại chưa từng trang bị một cách hệ thống những kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm điều đó. Đây chính là khoảng trống của giáo dục.

Hệ thống giáo dục hiện nay đã làm tốt vai trò cung cấp tri thức và kỹ năng nghề nghiệp. Tuy nhiên, những năng lực cốt lõi để xây dựng một cuộc sống ổn định và hạnh phúc, như thiết lập và duy trì mối quan hệ, quản lý cảm xúc, giải quyết xung đột hay chuẩn bị tâm thế làm cha mẹ..., lại gần như bị bỏ ngỏ.

Chúng ta có thể đào tạo ra những kỹ sư giỏi, những cử nhân xuất sắc song không chắc đã giúp họ trở thành người bạn đời trưởng thành hay người cha, người mẹ có trách nhiệm. Khi nền tảng này thiếu vững chắc, việc trì hoãn hôn nhân, ngại sinh con, thậm chí từ chối sinh con là điều dễ hiểu.

Đã đến lúc cần nhìn nhận nghiêm túc việc đưa "hạnh phúc học" vào hệ thống giáo dục như một cấu phần chính thức. Đó phải là chương trình mang tính thực tiễn, giúp người học rèn luyện các năng lực thiết yếu: hiểu giá trị gia đình, xây dựng mối quan hệ, quản lý tài chính, kỹ năng nuôi dạy con... Quan trọng hơn, môn học này giúp người trẻ nhận ra rằng hạnh phúc không phải điều ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự chuẩn bị có ý thức.

Khi một người có đủ năng lực xây dựng mối quan hệ bền vững, họ sẽ tự tin hơn trong hôn nhân. Khi hiểu rõ trách nhiệm và có kỹ năng làm cha mẹ, họ sẽ bớt e ngại việc sinh con. Khi những lựa chọn cá nhân được đưa ra trong trạng thái chủ động, tích cực, xã hội sẽ có nền tảng dân số ổn định và nguồn nhân lực được tái tạo liên tục.

Cần nhấn mạnh rằng các chính sách hỗ trợ tài chính hay khuyến sinh là cần thiết nhưng chưa đủ. Những chính sách này giải quyết phần "điều kiện", trong khi yếu tố quyết định nằm ở "năng lực sống" của mỗi cá nhân. Nếu không giải quyết được vấn đề gốc rễ này, nghịch lý có thể tiếp diễn: Xã hội càng phát triển, mức sinh càng giảm; cơ hội càng nhiều, con người càng do dự với những lựa chọn nền tảng.

Một quốc gia muốn phát triển bền vững thì không chỉ cần lực lượng lao động đông mà còn phải mạnh về chất lượng, điều đó phải bắt đầu từ gia đình. Do đó, đầu tư cho gia đình thực chất là đầu tư cho tương lai quốc gia. Nếu gia đình là nền tảng thì "hạnh phúc học" chính là nền móng của nền tảng ấy.

Đưa môn học này vào nhà trường cần được xem là một quyết định chiến lược. Bởi lẽ, chúng ta không thể kỳ vọng một xã hội hạnh phúc, một nguồn nhân lực bền vững nếu con người chưa từng được học cách sống hạnh phúc ngay từ đầu.