'Bài thi tích hợp vào lớp 10 tốt hơn bắt học sinh đánh vật Toán, Văn'

Cách thi hiện nay vô tình bỏ sót nhiều học sinh có năng lực tổng hợp tốt, trong khi không ít em đạt điểm cao nhờ học tủ, luyện đề.

Tôi cho rằng đã đến lúc cần cân nhắc bỏ cách thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn trung tâm là Toán và Ngữ Văn như hiện nay. Thay vào đó, nên chuyển sang hai bài thi tích hợp: Khoa học Tự nhiên (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, bổ sung thêm môn Công nghệ) và Khoa học Xã hội (Văn, Lịch sử, Địa lý, Đạo đức, Kỹ năng sống).

Lý do rất đơn giản: muốn học tốt các môn Khoa học tự nhiên thì năng lực Toán phải đạt mức Khá trở lên. Muốn học tốt Khoa học xã hội thì kỹ năng tiếng Việt, đọc hiểu và diễn đạt cũng phải đủ tốt. Như vậy, Toán và Văn vốn đã nằm bên trong năng lực tổng hợp của học sinh, không nhất thiết phải tách riêng thành hai "cửa ải" gây áp lực học lệch suốt nhiều năm.

Cách thi hiện nay vô tình khiến học sinh "học để vượt qua đề thi" thay vì "học để hiểu và ứng dụng". Toán trở thành cuộc đua của mẹo giải, thuật giải, các dạng đánh đố, bài mẫu. Trong khi bản chất của Toán phải là công cụ để tư duy, đo lường và phục vụ khoa học, kỹ thuật, đời sống.

Ngữ Văn cũng tương tự, thay vì giúp học sinh tăng cường "kỹ năng sử dụng tiếng Việt" trong việc đọc hiểu văn bản, giao tiếp, phản biện, trình bày quan điểm và hiểu con người, việc dạy và học nhiều nơi lại quá nặng phân tích "cảm thụ văn mẫu". Không ít học sinh phải cố hiểu những bối cảnh lịch sử, tâm tư của thời kỳ ông bà, trong khi bản thân chưa có đủ trải nghiệm sống hay nền tảng lịch sử để đồng cảm thật sự. Kết quả là các em học Văn theo kiểu học thuộc, học để thi, chứ không cảm nhận được giá trị của ngôn ngữ trong cuộc sống hiện đại.

>> Vỡ kế hoạch chọn trường cho con khi bỏ chia khu vực thi lớp 10

Nếu chuyển sang thi môn tích hợp Khoa học Tự nhiên và Khoa học Xã hội, cách dạy học sẽ buộc phải thay đổi. Toán sẽ quay về vai trò nền tảng cho vật lý, công nghệ, dữ liệu, đời sống. Văn sẽ gắn nhiều hơn với kỹ năng đọc hiểu, tư duy xã hội, tranh luận và năng lực diễn đạt thực tế.

Điều quan trọng hơn là cách thi hiện nay có thể đang bỏ sót nhiều học sinh có năng lực tổng hợp tốt. Có những em không nổi bật ở kiểu thi Toán hay Văn mang tính hàn lâm, nhưng lại rất giỏi tư duy hệ thống, ứng dụng, thực hành, khoa học công nghệ. Ngược lại, không ít học sinh đạt điểm cao nhờ học tủ, luyện đề nhưng sau này cũng không rõ mình thực sự phù hợp với lĩnh vực nào.

Thực tế hiện nay, số học sinh chọn tổ hợp khoa học tự nhiên ở bậc THPT đang giảm đến mức đáng lo ngại. Trong khi đất nước lại rất cần nguồn nhân lực kỹ thuật, công nghệ và khoa học cho tương lai. Có lẽ, một thay đổi tưởng nhỏ ở kỳ thi lớp 10 lại có thể tạo ra tác động rất lớn lên cách học, cách dạy và định hướng nhân lực sau này.

Quang Tan