Ba mẹ làm ở công ty hay làm trong cái điện thoại?

22h, ánh sáng trong căn hộ nhỏ gần như đã tắt hết. Ngoài cửa sổ, dòng xe dưới đường thưa dần. Trong phòng ngủ, con trai chị Mai đã ngủ từ lâu. Chỉ có chiếc điện thoại trên bàn ăn vẫn liên tục sáng màn hình, kéo theo những tiếng rung ngắt quãng quen thuộc. 

Không còn giờ tan làm

Tin nhắn từ nhóm công việc xuất hiện dồn dập: khách hàng cần chỉnh nội dung, quản lý nhắc cuộc họp sáng mai, đồng nghiệp hỏi thêm dữ liệu. Chị kéo ghế ngồi xuống, mở laptop lần nữa. Người phụ nữ vừa trải qua gần 14 tiếng làm việc vẫn tự nhủ: "Thêm chút nữa thôi".

Nhưng chút nữa ấy nhiều hôm kéo dài đến tận nửa đêm.

Có một nghịch lý đang tồn tại ngày càng phổ biến trong đời sống công sở hiện đại: nhiều người lao động tan ca đúng giờ nhưng không thật sự được nghỉ. 

Họ rời văn phòng, đóng máy tính ở công ty, bước ra khỏi nơi làm việc, nhưng công việc vẫn lặng lẽ đi cùng về nhà qua những cuộc gọi bất chợt, những email đến muộn và nhiều thông báo hiện lên trên điện thoại vào lúc đáng lẽ họ phải dành cho gia đình hoặc cho chính mình.

Một buổi tối cách đây không lâu, con trai chị Mai hỏi mẹ bằng giọng rất tự nhiên: "Mẹ làm ở công ty hay làm trong điện thoại?". Câu hỏi của một đứa trẻ khiến chị khựng lại. 

Câu chuyện ấy không xa lạ với anh Phong, kỹ sư công nghệ thông tin, đã quen với việc giữ điện thoại bên cạnh ngay cả lúc đi ngủ. Công ty làm việc với đối tác ở nhiều múi giờ khác nhau, nên những cuộc gọi muộn dần trở thành bình thường.

"Ban đầu tôi nghĩ chỉ cố thêm một chút để xong việc. Sau vài năm mới nhận ra mình không còn cảm giác tan làm nữa", anh kể. Và có lần, con anh cũng hỏi câu: Công ty của ba ở trong cái điện thoại hả?

Email thay thư tay, họp trực tuyến giảm thời gian đi lại, điện thoại thông minh giúp xử lý công việc ở bất cứ đâu. Nhưng cùng với sự tiện lợi ấy, ranh giới giữa công việc và cuộc sống riêng cũng bị kéo mờ nhanh chóng.

Giờ đây công việc có thể xuất hiện trong bữa cơm gia đình hoặc chen vào những phút cuối ngày trước khi ngủ. Nhiều người dần xem trạng thái luôn kết nối ấy như một điều hiển nhiên.

Một nhân viên nhân sự 28 tuổi kể có giai đoạn cô mang điện thoại cả vào phòng tắm vì sợ bỏ lỡ tin nhắn từ cấp trên. Đi ăn cùng bạn vẫn đặt điện thoại trên bàn. Đi du lịch nhưng liên tục mở ứng dụng công việc để kiểm tra thông báo.

"Tôi không nhớ lần cuối mình hoàn toàn biến mất khỏi công việc là khi nào", cô nói.

Ngắt kết nối sau giờ làm việc để trở về làm cha mẹ, cần có vài giờ yên tĩnh, nghỉ ngơi

Nhiều người vẫn tự đặt mình trong trạng thái chực chờ vì sợ phản hồi chậm, sợ bị đánh giá thiếu trách nhiệm, sợ mất cơ hội hoặc đơn giản là sợ trở thành người duy nhất không trả lời tin nhắn.

Nỗi sợ ấy âm thầm biến chiếc điện thoại thành sợi dây nối công việc với từng khoảng nghỉ.

Minh, nhân viên marketing 25 tuổi, từng tự hào vì bản thân phản hồi tin nhắn cực nhanh. Đi ăn với bạn vẫn trả lời khách hàng. Cuối tuần vẫn tranh thủ chỉnh nội dung. Trước khi ngủ vẫn kiểm tra email lần cuối.

"Tôi từng nghĩ đó là chuyên nghiệp. Sau này mới hiểu mình đang làm việc liên tục mà không nhận ra", Minh kể.

Sự mệt mỏi hiếm khi xuất hiện ngay lập tức. Nó tích tụ từ những điều rất nhỏ: một bữa cơm thường xuyên bị cắt ngang bởi điện thoại rung, một buổi tối cuối tuần mở máy tính chỉ để xử lý "chút việc", một chuyến du lịch vẫn canh thông báo công việc. 

Dần dần, nhiều người bắt đầu ngủ ít hơn, dễ cáu gắt hơn, khó tập trung hơn nhưng lại không nhận ra nguồn cơn đến từ việc bản thân chưa từng thật sự nghỉ ngơi.

Chị Mai nhớ có thời gian mình luôn trong trạng thái bực bội. Chồng nói chuyện, chị nghe nửa vời vì đang nghĩ tới deadline. Con khoe điểm tốt, chị chỉ gật đầu vì còn đọc email. Có những tối ngồi cạnh gia đình nhưng đầu óc vẫn ở cuộc họp sáng mai.

"Cơ thể ở nhà nhưng tâm trí vẫn ở công ty", chị nói.

Không ít người lao động cảm thấy áy náy nếu không trả lời tin nhắn ngoài giờ. Một số quản lý cũng vô tình tạo áp lực khi gửi việc vào buổi tối hoặc cuối tuần vì nghĩ rằng "đọc lúc nào cũng được".

Một quản lý ngành dịch vụ kể anh từng thường xuyên nhắn việc lúc gần nửa đêm vì sợ quên. Sau này khi rơi vào trạng thái kiệt sức, anh mới nhận ra mỗi tin nhắn gửi đi đều có thể khiến nhân viên cảm thấy phải phản hồi ngay.

"Tôi chuyển sang hẹn giờ gửi email vào sáng hôm sau. Việc gì không gấp thì để ngày mai. Hóa ra công việc vẫn chạy bình thường", anh nói.

Thực tế không phải ngành nghề nào cũng có thể tách biệt tuyệt đối giữa giờ làm và giờ nghỉ. Có những công việc cần trực ca, xử lý khẩn cấp hoặc phản ứng nhanh. Nhưng linh hoạt không đồng nghĩa với việc xóa bỏ hoàn toàn ranh giới nghỉ ngơi, bởi con người không phải thiết bị có thể hoạt động liên tục mà không cần phục hồi.

Sau giờ làm, người lao động cần được trở về với những vai trò khác của mình: làm cha mẹ, làm con cái, làm bạn bè, hoặc đơn giản chỉ là một người bình thường muốn có vài giờ yên tĩnh. 

Một bữa cơm không nhìn điện thoại. Một buổi tối không mở email. Một ngày cuối tuần không kiểm tra ứng dụng công việc. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt ấy đang dần trở thành mong muốn lớn của rất nhiều người.