1 hour ago
7
Từ một lá thư cũ, người con lần tìm dấu cha
Trong căn nhà nhỏ ở xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh, ông Nguyễn Thế Doanh (sinh năm 1950, nguyên Phó Trưởng phòng Công tác chính trị, Công an tỉnh Hà Tĩnh) vẫn cẩn thận gìn giữ những kỷ vật về người cha - liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm và hai người chú là Nguyễn Xuân Đình, Nguyễn Văn Vân.
Từ chiếc túi cũ, ông lần lượt lấy ra những tờ giấy báo tử, Bằng Tổ quốc ghi công, một lá thư đã ngả màu và cuốn nhật ký của người chú. Những kỷ vật ấy được gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ.
“Ngày trước bà nội giữ, sau này đến mẹ tôi. Khi bà và mẹ qua đời, tôi tiếp tục giữ những kỷ vật này. Cha và hai chú đều hy sinh, đến nay vẫn chưa tìm được phần mộ. Vì thế, những kỷ vật này được gìn giữ như một phần ký ức về người thân còn ở lại”, ông Doanh xúc động nói.
Ông Doanh là con trai duy nhất của liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm. Năm 1950, khi người con trai vừa chào đời, ông Triêm lên đường nhập ngũ. Là con cả trong gia đình có 7 anh chị em, người lính ấy vừa làm cha đã phải xa vợ con để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc.
Ông Nguyễn Thế Doanh đưa ra những kỷ vật về ba liệt sĩ.
Ngày tiễn chồng lên đường, bà Đinh Thị Điu (vợ liệt sĩ Triêm) ôm con trai nhỏ, lặng nhìn bóng chồng khuất dần. Trước lúc đi, ông Triêm vẫn ôm con trên tay, cất tiếng hát những bài hát về Tổ quốc, về người lính.
“Cha đi khi tôi còn nhỏ nên tôi không nhớ gì. Những chuyện ấy đều do mẹ kể lại. Mẹ nói lúc đó cha hay hát, tôi cứ nghe tiếng cha là cười rồi vẫy tay”, ông Doanh kể lại.
Năm 1953, từ nơi đóng quân, ông Triêm gửi về cho vợ một lá thư đề ngày 26/10. Bức thư dài một trang giấy, mực đã nhòe theo thời gian nhưng những dòng chữ vẫn còn khá rõ.
“Em Điu thân mến, đã lâu lắm rồi cách mặt khuất lời, nhớ quá…”, ông Triêm viết.
Sau những lời hỏi thăm, người lính nhắc đến bức thư vợ gửi trước đó và vui mừng khi biết gia đình vẫn khỏe, người ở quê vẫn tích cực công tác, tăng gia sản xuất. Ông Triêm cũng dặn vợ đừng lo vì mình vẫn khỏe. Cuối thư, giữa những lời động viên, dặn dò, người lính dành một dòng ngắn để hỏi về cậu con trai nhỏ: “Con có chóng lớn không?”.
Một câu hỏi ngắn ngủi nhưng trở thành kỷ niệm đặc biệt với ông Doanh, bởi đó là sự quan tâm, nhớ thương của người cha về con trai. Lá thư năm 1953 cũng là lần cuối gia đình nhận được tin ông Triêm. Năm 1954, giấy báo tử gửi về, báo tin ông hy sinh tại Vĩnh Phúc (cũ).
Theo ông Doanh, từ những năm 1980, ông bắt đầu lần theo thông tin trên giấy báo tử để tìm nơi an táng cha. Tuy nhiên, từ những manh mối, thông tin cung cấp thì được biết vào khoảng năm 1967, nghĩa trang của tỉnh được di chuyển, phần mộ không có mộ chí đi kèm nên dấu tích dần thất lạc.
“Tôi đã tìm đến nơi cha được an táng ban đầu, nhưng khi nghĩa trang di chuyển thì không có mộ chí. Đến nay, gia đình vẫn chưa thể xác định được cha đang nằm ở đâu”, ông Doanh chia sẻ.
Ba người con ra trận, không một người trở về
Sau liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm, hai người em trai là Nguyễn Xuân Đình (sinh năm 1944) và Nguyễn Văn Vân (sinh năm 1946) cũng xung phong lên đường vào chiến trường phía Nam. Một người lên đường vào tháng 4/1966, người em tiếp bước vào tháng 11 cùng năm. Khi ấy, cả hai đều còn trẻ, chưa kịp lập gia đình.
“Ngày tiễn hai chú đi, bà nội khóc nhiều lắm. Hai chú còn trẻ, chưa có gia đình. Bà chỉ mong các chú đi rồi sẽ trở về. Nhưng chiến tranh đâu biết trước được ngày trở lại…”, ông Doanh kể.
Bà nội ông Doanh - Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Sáu, đã có những năm tháng dài ngóng tin các con. Sau ngày đất nước thống nhất, mẹ Sáu vẫn hy vọng hai người con đang ở chiến trường sẽ trở về. Nhưng rồi năm 1977, gia đình lần lượt nhận giấy báo tử của Nguyễn Xuân Đình và Nguyễn Văn Vân. Cả hai được xác định hy sinh tại chiến trường phía Nam.
Hai tin dữ khép lại bao năm chờ đợi, để người mẹ từng tiễn ba người con trai ra trận cuối cùng vẫn không thể đón một người nào trở về.
Ông Nguyễn Thế Doanh mong mỏi sẽ tìm được phần hài cốt của người cha và hai chú liệt sĩ.
“Bà sống cả đời vì con. Đến lúc nhận giấy báo tử của hai chú, bà đau lắm, buồn nhiều. Sức khỏe giảm sút rồi chỉ vài tháng sau thì bà mất”, ông Doanh nghẹn ngào.
Bà nội qua đời, mẹ ruột ông Doanh cũng mất vào năm 2022. Những người từng trực tiếp chờ đợi người thân trở về nay đều đã đi xa. Chỉ còn những kỷ vật được gia đình gìn giữ qua năm tháng.
Lật từng trang cuốn nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Xuân Đình, ông Doanh không giấu được xúc động. Những trang giấy đã ngả màu, nhiều chỗ phai mờ, nhưng nét chữ của người lính trẻ vẫn còn khá rõ. “Chú Đình yêu thơ, thích viết, chữ đẹp lắm. Cuốn sổ này chú viết rồi gửi lại gia đình trong một lần hành quân qua nhà”, ông Doanh nói,
Ông Nguyễn Thế Doanh đọc lại bức thư của người cha liệt sĩ.
Cuốn sổ ghi lại những dấu mốc trong cuộc đời người lính trẻ, cùng những dòng tâm sự về quê hương, gia đình và ngày lên đường.
Trong một trang viết vào tháng 10/1967, Xuân Đình kể về lần rời quê: “Nói về quê hương ai chẳng nhớ. Nhưng vì hoàn cảnh nhất định nên tôi phải xa. Lúc ra đi, tôi nhớ mãi từng bước chân của mẹ tôi. Đến bờ sông mẹ trở lại, tôi đi. Tôi còn nhìn thấy hàng hàng nước mắt của mẹ từ từ trào ra...”.
Ở một trang khác, người lính trẻ chép bài thơ có tựa đề “Trước giờ ra đi”:
“Bước chân trên nẻo đường xa
Khó khăn gian khổ vượt qua ngại gì
Bây giờ ta bước chân đi
Nay mai thắng trận trở về hân hoan”…
Những dòng thơ mang theo niềm tin giản dị của một người lính trẻ trước ngày ra trận. Nhưng ngày trở về mà anh mong đợi đã không bao giờ đến.
Những dòng chữ trong cuốn sổ nhật ký được liệt sĩ Xuân Đình viết lại.
Bức thư của liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm, cuốn nhật ký của Nguyễn Xuân Đình cùng những tờ giấy báo tử trở thành những kỷ vật hiếm hoi về ba người thân đã rời quê trong chiến tranh nhưng chưa thể trở về.
Hơn nửa thế kỷ qua, ông Doanh cùng người thân vẫn lần theo những thông tin, manh mối ít ỏi để tìm nơi an nghỉ của cha và hai người chú. Gần đây, ông đặt nhiều hy vọng vào Chiến dịch 500 ngày đêm nhằm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
“Hôm trước, tôi cùng người thân đi lấy mẫu ADN để phục vụ xác định danh tính liệt sĩ. Mong sớm có kết quả, để gia đình biết cha, chú đang ở đâu và có thể đưa các ông trở về quê nhà”, ông Doanh nói.
Lãnh đạo xã Tứ Mỹ xác nhận, gia đình ông Nguyễn Thế Doanh có ba người thân là liệt sĩ đã hy sinh trong chiến tranh nhưng đến nay vẫn chưa xác định được phần mộ. Những năm qua, địa phương đã phối hợp, hỗ trợ gia đình trong quá trình tìm kiếm, xác minh thông tin về các liệt sĩ.
Xã cũng đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để hoàn thiện hồ sơ phục vụ công tác giám định ADN. Đây được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt, góp phần thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa và đáp ứng mong mỏi của thân nhân liệt sĩ sau nhiều năm chờ đợi.
