Axelsen và hành trình thay đổi định kiến trong cầu lông

Có những VĐV xuất hiện làm thay đổi hoàn toàn môn thể thao đó, khiến người ta gần như không nhớ nổi trước khi họ đến thế cục từng ra sao. Nhà vô địch Olympic Viktor Axelsen là một người như thế.

Không phải vì Axelsen - người vừa giải nghệ ở tuổi 32 - khiến cầu lông trở nên đơn giản hơn. Ngược lại, anh buộc người ta phải xét lại những gì tưởng như chỉ có trong trí tưởng tượng của môn thể thao này. Axelsen phá bỏ định kiến theo đúng nghĩa đen, về vóc dáng chuẩn mực của một siêu sao cầu lông. Cao tới 1,94 m, Axelsen đáng ra phải là một tay vợt bình thường. Sau cùng, anh trở thành hình mẫu của cả một thế hệ.

Axelsen thi đấu trong trận chung kết đơn nam Olympic Paris 2024 gặp Kunlavut Vitidsarn tại nhà thi đấu Porte de La Chapelle, thành phố Paris, Pháp ngày 5/8/2024. Ảnh: Reuters

Axelsen sinh ngày 4/1/1994 tại Odense, Đan Mạch, quê hương của Hans Christian Andersen, nhà văn viết nên những câu chuyện cổ tích. Axelsen cầm vợt từ nhỏ sau khi được cha cho làm quen với cầu lông. Đến năm 6 tuổi, cậu nhóc tham gia CLB địa phương.

Để viết nên câu chuyện của riêng mình, trước tiên Axelsen phải tin vào một điều mà chính môn thể thao này khi ấy còn chưa tin. Cầu lông không lập tức nhìn vào Viktor Axelsen rồi chấp nhận đưa anh vào ngôi đền huyền thoại. Môn này nhìn vào chàng trai từ Odense và thấy một vấn đề lớn.

Axelsen từng nhiều lần kể rằng khi còn nhỏ, ai cũng nói nếu cao quá, có thể Axelsen không phù hợp để đánh nội dung đơn nam. Anh nhớ rõ cảm giác thất vọng thời thiếu niên, khi nhận ra mình cao tới 1,90 m. Không thể kiểm soát được việc tăng chiều cao tự nhiên, Axelsen lo sợ điều ấy có thể chặn đứng giấc mơ.

Những nghi ngờ đó ngấm sâu vào tâm trí Axelsen. Nỗi ám ảnh về hình thể to lớn đẩy Axelsen vào công cuộc tìm kiếm giải pháp, làm sao giúp cơ thể nhẹ hơn, dẻo hơn, hiệu quả hơn và phản xạ tốt hơn. Anh từng mô tả việc dành vô số thời gian đọc sách về dinh dưỡng, chuyển động cơ thể, độ linh hoạt và cân nặng. Tất cả nỗ lực đó của Axelsen nhằm cố gắng giải câu đố: làm sao một cơ thể cao lớn có thể "sống sót" trong môn cầu lông, vốn được xây dựng trên tốc độ, sức bật và khả năng hồi phục?

Trên hành trình đi tìm câu trả lời, Axelsen thấy rất ít ví dụ. Một trong những cái tên rõ nét nhất là Bao Chunlai của Trung Quốc, một tay vợt đơn nam cao lớn từng vươn tới đẳng cấp hàng đầu. Chunlai quan trọng với Axelsen vì chàng trai Đan Mạch trẻ tuổi có một khuôn mẫu để hình dung. Chưa hẳn là một tấm bản đồ với lời giải rõ ràng, nhưng ít nhất Axelsen cũng dần lờ mờ lần ra con đường phải đi.

Đó là điểm cốt lõi xuyên suốt sự nghiệp Axelsen: anh không thừa hưởng tố chất tạo nên một ngôi sao cầu lông theo truyền thống. Anh phải tự mình định nghĩa lại. Và từng bước một, Axelsen cũng tự vẽ được tấm bản đồ độc nhất.

Tháng 11/2009 tại giải U17 châu Âu đầu tiên được tổ chức ở Medvode, Slovenia, Axelsen vô địch đơn nam sau khi đánh bại người đồng hương Kim Bruun ở chung kết. Khi đó Axelsen mới 15 tuổi. Ở nội dung nữ cùng tuần đó, Carolina Marin cũng lên ngôi.

Trùng hợp đến kỳ lạ, Marin cũng mới thông báo giải nghệ vào tháng Ba vừa qua. Hai tên tuổi lừng lẫy của cầu lông châu Âu cùng bước ra từ một giải trẻ ở Slovenia, rồi dành một thập kỷ rưỡi tiếp theo để liên tục thách thức giới hạn bản thân và theo đuổi kỷ lục.

Axelsen bật khóc sau khi hạ Chen Long để giành HC vàng đơn nam môn cầu lông Olympic Tokyo, năm 2021. Ảnh: Reuters

Năm 2010 tại giải trẻ thế giới ở Guadalajara, Mexico, Axelsen trở thành tay vợt ngoài châu Á đầu tiên vô địch đơn nam. Trên con đường vô địch, anh đã gặp các đối thủ đến từ nhiều nền cầu lông, sở hữu phong cách và áp lực khác nhau. Vậy mà một đại diện của Đan Mạch, với vóc dáng mảnh khảnh, cao lêu nghêu, đã đánh thắng tất cả.

Vài tháng sau, Axelsen vô địch Cyprus International, danh hiệu cấp độ chuyên nghiệp đầu tiên, khi anh mới 16 tuổi 279 ngày. Cầu lông, đặc biệt là tại Đan Mạch, xem đây như lời xác nhận, rằng "ngôi sao lớn tiếp theo" đã tới. Đó có thể là vinh dự, song cũng là gánh nặng nếu bạn là tay vợt đơn nam lớn lên dưới cái bóng để lại từ Peter Gade.

Ở Đan Mạch, Peter Gade không chỉ là một tên tuổi lớn. Ông là huyền thoại. Vì vậy, trong những năm thiếu niên, Axelsen thường được gắn vào cụm từ "Peter Gade tiếp theo", thay vì được đánh giá như một mẫu hình hoàn toàn mới. Áp lực bám theo Axelsen không hề mơ hồ, mà đi cùng anh vào nhà thi đấu, ở các cuộc phỏng vấn và cả những giải đấu sân nhà chất đầy kỳ vọng.

Axelsen của ngày đó nóng nảy hơn bây giờ. Chưa điềm tĩnh, chưa chín chắn. Cơn giận thường hiện rõ, một kiểu bộc lộ cảm xúc vốn khá phổ biến ở những tài năng trẻ hiểu rất rõ mình giỏi đến đâu, nhưng chưa chịu nổi khoảng cách giữa tiềm năng và thực tại trước mắt. Sự bất ổn đó là một phần trong quá trình phát triển của Axelsen. Điều đáng nói là anh thẳng thắn nhìn vào khuyết điểm, từ từ mài giũa "cái đầu nóng".

Những bước đột phá năm 2011 cho thấy hình dáng rõ hơn về nguồn năng lượng tinh thần ấy. Tại Singapore Mở rộng, Axelsen đánh bại Bao Chunlai sau hai set với tỷ số 23-21, 21-15. Chỉ mới vài tháng trước, Chunlai còn vào tới chung kết giải vô địch châu Á.

Với Axelsen, đó không chỉ là chiến thắng trước một tên tuổi lớn, mà là sự kiểm chứng cho triết lý anh theo đuổi. Chàng trai Đan Mạch cao lớn đã đánh bại tay vợt Trung Quốc cao lớn mà mình từng dõi theo để tìm cách phá bỏ định kiến. Axelsen sau này thừa nhận đó là một trong những trận thắng lớn đầu tiên của anh, và cho thấy những tay vợt hàng đầu không phải lúc nào cũng thích đối đầu với một đối thủ "khổng lồ" cùng lối chơi như anh.

Cũng trong năm đó tại Odense, Axelsen hạ Taufik Hidayat ở Đan Mạch Mở rộng sau khi thua set đầu. Đối thủ không chỉ là một nhà vô địch. Đó là Taufik Hidayat, HC vàng Olympic, nghệ sĩ sân đấu, một trong những tay vợt có kỹ thuật thiên bẩm bậc nhất lịch sử. Axelsen thắng 16-21, 21-9, 21-14. Bảng tỷ số đã tự kể câu chuyện về một thiếu niên mở màn loạng choạng, rồi tự trấn tĩnh và tăng tốc để quật ngã huyền thoại ngay trên sân nhà.

Năm 2011, Axelsen còn vô địch trẻ châu Âu sau rồi giành HC bạc trẻ thế giới. Những kết quả ấy thể hiện rõ sự tiến bộ của anh. Nhưng ngay cả khi đã rất giỏi, hành trình đi lên của Axelsen không phải một đường bay thẳng tắp.

Những năm đầu cấp độ chuyên nghiệp của Axelsen, người hâm mộ luôn cảm thấy anh thiếu một chút gì đó trong những thời khắc quan trọng để dứt điểm trận đấu. Có một quãng dài, Axelsen đơn giản chỉ là một tài năng cao lớn, nổi tiếng, nhưng chưa hoàn thiện.

Năm 2014, anh vô địch Thụy Sĩ Mở rộng để giành danh hiệu Grand Prix Gold đầu tiên. Cũng trong năm đó, anh đoạt HC đồng ở cả giải vô địch châu Âu lẫn giải vô địch thế giới. Tới lúc này, người ta không còn nghi ngờ Axelsen có tài năng hay không, thay vào đó là câu hỏi: chính xác thì bao giờ cú bứt phá lớn sẽ tới với anh?

Axelsen đã cho thấy những thoáng chói sáng. Chung kết Nhật Bản Mở rộng 2015, nơi Axelsen thua Lin Dan, là một ví dụ. Không giành danh hiệu nhưng là dấu hiệu sớm cho thấy anh đủ sức đứng cùng sân với những kẻ bất tử của cầu lông và buộc họ phải vất vả làm việc.

Rồi năm 2016 đến, và bây giờ nhìn lại, mùa giải đó giống như ổ khóa cuối cùng cũng chịu xoay để mở ra cánh cửa đi tới đỉnh cao vinh quang. Axelsen vô địch châu Âu. Một tháng sau, anh góp công đưa Đan Mạch vô địch Thomas Cup lần đầu tiên trong lịch sử.

Tầm vóc của chiến tích Thomas Cup ấy là cực lớn. Cầu lông đơn nam châu Âu từng sản sinh những nhà vô địch đơn lẻ, nhưng chiến thắng ở quy mô đồng đội như vậy là của hiếm. Đan Mạch không chỉ giành một chiếc cup, họ phá vỡ trật tự vốn tồn tại rất lâu ở nội dung đồng đội nam. Và Axelsen là mắt xích trung tâm trong cuộc "cách mạng" đó.

Đến trận tranh HC đồng Olympic Rio, cuộc đọ sức với Lin Dan là một trong những trận đấu cho thấy rõ nhất Axelsen là ai. Anh thua set đầu 15-21, rồi bùng nổ dữ dội để thắng ngược với tỷ số 21-10, 21-17. Lin Dan khi ấy vẫn là chuẩn mực của sự vĩ đại ở nội dung đơn nam. Và bằng chiến thắng trước tượng đài Trung Quốc trên sân khấu Thế vận hội, Axelsen đã bước vào căn phòng dành cho những người giỏi nhất của môn thể thao này.

Một năm sau tại Glasgow, Axelsen lại đánh bại Lin Dan ở chung kết giải vô địch thế giới. Kết quả này đặt anh vào một nhóm rất nhỏ: Axelsen nhỉnh hơn Lin Dan khi xét về thành tích đối đầu, với sáu chiến thắng sau chín trận. Trước tay vợt mà nhiều người xem là vĩ đại nhất mọi thời, Axelsen không hề run rẩy bởi hào quang của Lin Dan. Axelsen là một trong số rất ít tay vợt dám nhìn sang bên kia lưới và thấy cơ hội chiến thắng, thay vì chỉ nơm nớp lo sợ.

Từ trái sang: Chen Long, Son Wan-ho (đồng hạng ba), Axelsen (vô địch) và Lin Dan (á quân) tại giải vô địch thế giới 2017 ở Glasgow, Scotland. Ảnh: Reuters.

Cũng trong năm đó, Axelsen vô địch Nhật Bản Mở rộng để vươn lên số một thế giới. Tổng cộng, anh có 183 tuần trên đỉnh bảng xếp thứ bậc, thành tích nhiều thứ ba lịch sử đơn nam, sau Lee Chong Wei và Lin Dan.

Tại Olympic Tokyo 2021, Axelsen hạ Chen Long trong trận chung kết. Một màn trình diễn lạnh lùng đến đáng kinh ngạc. Anh không chỉ hay hơn phần còn lại, mà còn tạo cảm giác miễn nhiễm với sự âu lo và áp lực mà những ứng viên số một hay gặp phải.

Điều ấy không phải ngẫu nhiên. Khoảng năm 2020, Axelsen làm việc với HLV tâm lý BS Christiansen, cựu thành viên lực lượng đặc nhiệm Đan Mạch. Đây dấu mốc quan trọng trong lời giải cho sự thăng tiến của Axelsen. Từ một tay vợt bất ổn cảm xúc, Axelsen chuyển mình, sống nội tâm kỷ luật hơn, bớt bị ám ảnh bởi đối thủ hơn và tập trung vào bản thân nhiều hơn.

Tháng 8/2021, Axelsen cùng gia đình tới Dubai định cư nhằm rút ngắn quãng đường tới các giải ở châu Á. Ngoài ra, thời tiết ôn hòa hơn ở khu vực này cũng giúp anh kiểm soát bệnh hen và viêm mũi cấp, đồng thời có thêm thời gian với gia đình. Với Axelsen, Dubai không phải cú rẽ tìm kiếm cuộc sống sang trọng. Đó là quyết định vừa vì sự nghiệp, vừa cho đời sống cá nhân.

Mùa 2024 không đưa Axelsen tới Paris trong điều kiện lý tưởng nhất. Anh đến Olympic với tư cách hạt giống số hai, không còn khoác lên vẻ bất khả xâm phạm tuyệt đối như tại Tokyo. Thế rồi Axelsen đi xuyên qua giải đấu với độ dễ khó tin. Ở chung kết, anh đánh bại ĐKVĐ thế giới Kunlavut Vitidsarn chóng vánh 21-11, 21-11.

Hai HC vàng Olympic liên tiếp, Axelsen trở thành tay vợt đơn nam đầu tiên làm được kỳ tích đó kể từ Lin Dan, đồng thời là người châu Âu đầu tiên tạo ra sự kỳ vĩ ấy.

Thế nhưng điều mà mọi VĐV lo sợ cuối cùng cũng ập tới Axelsen, đó là chấn thương. Tháng 4/2025, Axelsen mổ nội soi để xử lý thoát vị đĩa đệm. Đến cuối năm 2025, vấn đề trở nên phức tạp hơn. Axelsen rút khỏi một số giải để dồn sự tập trung cho mùa 2026, trong bối cảnh các báo cáo cho biết cơ thể anh liên tục bị hành hạ bởi dây thần kinh. Những cơn đau không biến mất khi năm 2026 bắt đầu. Axelsen hiểu ước vọng chơi ở đẳng cấp cao nhất mà không chịu đau đớn đã trở nên xa vời.

Vì vậy hôm 15/4, Viktor Axelsen thông báo giải nghệ. Di sản anh tạo ra quá đồ sộ: vô địch Olympic hai lần, vô địch thế giới hai lần, ba lần vô địch châu Âu, nhà vô địch Thomas Cup, cựu số một thế giới trong thời gian dài, đồng thời sở hữu trọn bộ sưu tập danh hiệu cao quý nhất ở nội dung đơn nam: 51 chức vô địch, chỉ kém Lin Dan và Lee Chong Wei về số lượng, những người cùng có 69 danh hiệu.

Nhưng danh sách đáng kinh ngạc ấy vẫn chưa kể trọn câu chuyện. Axelsen thay đổi cách cầu lông tư duy về một tay vợt đơn nam cao lớn. Dĩ nhiên không phải cho tất cả, bởi sẽ chỉ có một Axelsen. Anh buộc tất cả phải nhìn lại những yếu tố tưởng như tỷ lệ nghịch khi đứng gần nhau, giữa chiều cao và sự linh hoạt, giữa sải tay và khả năng hồi phục, giữa sức mạnh và độ tinh tế. Axelsen chứng minh rằng cao lớn trong cầu lông không đồng nghĩa với vụng về, to lớn không mặc định là thiếu cơ động.

Suốt một thời gian dài, môn thể thao này nhìn vào Viktor Axelsen và chỉ thấy một cơ thể không tương thích. Nhưng khác những câu chuyện cổ tích của Andersen thường buồn và lắm khi cái kết không có hậu, Axelsen đã được nếm trái thành quả ngọt ngào và khắc sâu tên mình vào sách sử cầu lông.

Vy Anh